Kwas hialuronowy, biostymulatory kolagenu, polinukleotydy, osocze bogatopłytkowe, toksyna botulinowa. Gabinety medycyny estetycznej oferują coraz więcej preparatów podawanych w formie iniekcji. Obiecują poprawę jędrności skóry, wygładzenie zmarszczek, odbudowę objętości twarzy i efekt odmłodzenia. Ale czy wiemy, co dokładnie znajduje się w ampułce, którą lekarz przygotowuje do zabiegu? Czy wszystkie preparaty są równie dobrze przebadane i dopuszczone do stosowania? I co może się wydarzyć, kiedy zamiast oryginalnego produktu pacjent otrzyma substancję niewiadomego pochodzenia?
Medycyna estetyczna dysponuje dziś wieloma metodami poprawy wyglądu skóry i tkanek. Niektóre z nich mają dobrze poznany mechanizm działania i określone wskazania, inne wciąż wymagają dalszych badań. Łączy je jedno: ingerencja w organizm, która wiąże się z określonym ryzykiem. Dlatego przed zabiegiem warto wiedzieć nie tylko, jaki efekt chcemy osiągnąć, ale przede wszystkim, co zostanie nam podane.
Nie każdy zastrzyk działa tak samo
Pod wspólnym określeniem „zabiegi odmładzające” kryją się procedury o zupełnie różnych mechanizmach działania. Jedne preparaty mają odbudowywać utraconą objętość tkanek, inne pobudzać procesy przebudowy skóry, jeszcze inne poprawiać jej nawilżenie lub czasowo osłabiać aktywność mięśni odpowiedzialnych za powstawanie zmarszczek mimicznych.
Jak podkreśla dr n. med. Aleksandra Kalandyk-Konstanty, lekarka wykonująca zabiegi medycyny estetycznej w krakowskiej klinice Loftdent, punktem wyjścia powinna być zawsze ocena potrzeb pacjenta.
– Pacjenci często przychodzą z gotową nazwą zabiegu albo pytaniem, co najlepiej sobie wstrzyknąć. Ja wolę zacząć od innego pytania: czego skóra i twarz rzeczywiście potrzebują? Inaczej postępujemy przy utracie objętości, inaczej przy wiotkości i pogorszeniu jakości skóry, a jeszcze inaczej przy zmarszczkach pojawiających się podczas mimiki. Plan terapii i podawany preparat powinien wynikać z diagnozy”
– mówi specjalistka.
Preparat, który sprawdzi się u jednej osoby, u innej może nie przynieść oczekiwanego rezultatu, a choćby spowodować niepożądane zmiany.
Kwas hialuronowy, czyli szybka odbudowa objętości
Kwas hialuronowy jest naturalnym składnikiem ludzkich tkanek. Ma zdolność wiązania wody, a jego obecność wpływa między innymi na nawilżenie i adekwatności mechaniczne skóry.
W medycynie estetycznej wykorzystuje się przede wszystkim preparaty zawierające usieciowany kwas hialuronowy. Dzięki specjalnej strukturze mogą one utrzymywać swoją objętość przez określony czas, stanowiąc podporę dla tkanek.
W jakim celu się go stosuje?
- do modelowania i powiększania ust;
- do korekty wybranych asymetrii twarzy;
- do odbudowy objętości policzków i brody;
- do poprawy konturu twarzy;
- do wypełniania wybranych bruzd i zagłębień.
Zaletą jest stosunkowo szybki efekt, który można ocenić krótko po zabiegu. Nie oznacza to jednak, iż każdy preparat nadaje się do każdej okolicy twarzy.
Wypełniacze różnią się między innymi stopniem usieciowania, sprężystością, lepkością i zdolnością do rozprzestrzeniania się w tkankach. Znaczenie ma również głębokość podania, grubość skóry i indywidualna anatomia pacjenta.
Jakie są ograniczenia i zagrożenia?
Do najczęstszych działań niepożądanych należą obrzęk, zaczerwienienie, tkliwość, zasinienia i ból w miejscu iniekcji. Mogą występować również grudki, nierówności, reakcje zapalne, infekcje i reakcje alergiczne.
Szczególnie poważnym powikłaniem jest przypadkowe podanie wypełniacza do naczynia krwionośnego lub jego zamknięcie przez ucisk. Może to doprowadzić do niedokrwienia i martwicy tkanek, a w przypadku naczyń zaopatrujących narząd wzroku także do zaburzeń widzenia, a choćby ślepoty. Opisywano również przypadki udaru.
Niektóre okolice wymagają szczególnej ostrożności. Dotyczy to między innymi nosa, przestrzeni między brwiami i okolicy oczu. Wypełnianie doliny łez nie jest odpowiednie dla wszystkich pacjenta. U osób predysponowanych może prowadzić do przewlekłych obrzęków, nierówności i nieestetycznego prześwitywania preparatu przez skórę, określanego jako efekt Tyndalla.
Istotną zaletą wypełniaczy na bazie kwasu hialuronowego jest możliwość zastosowania hialuronidazy, enzymu rozkładającego kwas hialuronowy. Nie oznacza to jednak, iż każde powikłanie można w ten sposób bezpiecznie i całkowicie odwrócić.
Biostymulatory kolagenu: efekt, na który trzeba poczekać
Biostymulatory kolagenu to preparaty, których zadaniem jest pobudzanie tkanek do przebudowy i produkcji nowego kolagenu. Wykorzystuje się je między innymi w przypadku utraty jędrności i objętości wybranych obszarów twarzy.
Do znanych substancji należą:
- kwas poli-L-mlekowy (PLLA);
- hydroksyapatyt wapnia (CaHA).
Ich działanie różni się od klasycznych wypełniaczy hialuronowych. Efekt nie polega wyłącznie na mechanicznym uzupełnieniu objętości. Preparat wywołuje określoną reakcję tkankową, która może prowadzić do stopniowej przebudowy macierzy pozakomórkowej i zwiększenia ilości kolagenu.
Zalety biostymulacji
Rezultat rozwija się stopniowo, w kolejnych tygodniach i miesiącach. U części pacjentów pozwala uzyskać subtelną poprawę jędrności i jakości tkanek bez efektu nadmiernego wypełnienia.
– Przy biostymulacji objętościowej bardzo ważne jest planowanie. Efekt może narastać przez wiele tygodni, dlatego nie należy od razu podawać nadmiernych ilości, tylko po to, by pacjent wyszedł z gabinetu z natychmiastową, spektakularną zmianą. Często lepiej zaplanować leczenie etapami: przeprowadzić pierwszy zabieg, odczekać czas odpowiedni dla konkretnego produktu, ocenić odpowiedź tkanek i dopiero wtedy zdecydować, czy konieczne jest uzupełnienie
– podkreśla dr n. med. Aleksandra Kalandyk-Konstanty.
Jakie jest ryzyko?
Poza typowymi reakcjami po iniekcji mogą pojawić się grudki, guzki, ziarniniaki i reakcje zapalne. Znaczenie ma adekwatne przygotowanie preparatu, jego rozcieńczenie, technika podania, głębokość iniekcji oraz kwalifikacja pacjenta.
Trzeba też pamiętać o ważnej różnicy: preparatów zawierających PLLA czy CaHA nie można po prostu rozpuścić hialuronidazą. Ewentualne powikłania mogą więc wymagać bardziej złożonego postępowania. Nie należy również traktować wszystkich biostymulatorów jako jednej grupy identycznych produktów. Poszczególne substancje różnią się adekwatnościami, wskazaniami i sposobem stosowania.
Osocze bogatopłytkowe: własna krew jako materiał do zabiegu
Osocze bogatopłytkowe (PRP, platelet-rich plasma) przygotowuje się z krwi pobranej od pacjenta. Po odpowiednim odwirowaniu uzyskuje się preparat o zwiększonym stężeniu płytek krwi.
Płytki uczestniczą w procesach gojenia i naprawy tkanek. Po aktywacji uwalniają czynniki wzrostu i inne cząsteczki sygnałowe, które biorą udział w regulowaniu odpowiedzi naprawczej organizmu.
W medycynie estetycznej PRP wykorzystuje się przede wszystkim w celu poprawy wyglądu, elastyczności i kondycji skóry.
Co przemawia za tą metodą?
Największą zaletą jest wykorzystanie materiału autologicznego, czyli pochodzącego od samego pacjenta. Nie podaje się wówczas gotowego wypełniacza czy syntetycznego stymulatora, ale odpowiednio przygotowany składnik własnej krwi. Nie oznacza to jednak całkowitego braku ryzyka. Możliwe są ból, zasinienia, obrzęk, zakażenie związane z nieprawidłowym przygotowaniem lub wykonaniem procedury, a także niejednakowa odpowiedź na terapię.
– W przypadku osocza znaczenie ma nie tylko samo pobranie krwi. Liczą się procedura przygotowania, jakość uzyskanego materiału, stężenie płytek, czas od przygotowania do podania oraz miejsce i technika iniekcji. Celem może być wspomaganie procesów naprawczych i poprawa wyglądu skóry, ale trzeba uczciwie powiedzieć, iż nie każdy pacjent uzyska taką samą odpowiedź
– zaznacza dr Aleksandra Kalandyk-Konstanty.
Warto pamiętać, iż PRP nie jest uniwersalnym sposobem na odmłodzenie. Skuteczność zależy od wielu czynników, a wyniki badań nad poszczególnymi zastosowaniami nie zawsze są jednoznaczne.
Polinukleotydy, skinboostery i mezoterapia. Co kryje się pod tymi nazwami?
W gabinetach medycyny estetycznej coraz częściej można spotkać się z ofertą zabiegów określanych jako regenerujące, rewitalizujące lub poprawiające jakość skóry. Do tej grupy zalicza się między innymi polinukleotydy, skinboostery i preparaty wykorzystywane w mezoterapii.
Polinukleotydy to fragmenty łańcuchów kwasów nukleinowych. W zależności od konkretnego produktu przypisuje się im adekwatności wspierające procesy naprawcze i poprawiające środowisko tkankowe.
Skinboostery to preparaty, często oparte na kwasie hialuronowym, których celem jest poprawa nawilżenia i jakości skóry. Nie należy utożsamiać ich z klasycznymi wypełniaczami wolumetrycznymi, ponieważ różnią się składem, adekwatnościami i przeznaczeniem.
Mezoterapia jest natomiast określeniem techniki podawania substancji do skóry. Preparaty wykorzystywane w takich zabiegach mogą zawierać różne składniki, między innymi kwas hialuronowy, aminokwasy, witaminy czy inne związki.
Problem polega na tym, iż marketingowe nazwy zabiegów bywają bardzo podobne, choć skład produktów może być zupełnie inny.
– Pacjent powinien dokładnie wiedzieć, co podajemy i po co. Nie wystarczy usłyszeć, iż będzie to »witaminowy koktajl« lub »stymulator«. Dwa preparaty z tej samej kategorii mogą mieć zupełnie inny skład, inne działanie i inne ograniczenia
– podkreśla lekarka.
Dlatego przed zabiegiem trzeba poznać pełny skład preparatu, jego przeznaczenie, przeciwwskazania i możliwe działania niepożądane. Samo określenie „koktajl regenerujący” nie jest wystarczającą informacją o tym, co zostanie wstrzyknięte.
Toksyna botulinowa: lek, a nie kosmetyk
Toksyna botulinowa jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych preparatów wykorzystywanych w medycynie estetycznej. Jej działanie polega na czasowym blokowaniu uwalniania acetylocholiny w zakończeniach nerwowych. W rezultacie dochodzi do osłabienia skurczu wybranych mięśni. Dzięki temu można ograniczyć powstawanie zmarszczek mimicznych, między innymi na czole, między brwiami i wokół oczu.
W wybranych przypadkach toksynę wykorzystuje się również do innych celów, takich jak korekta uśmiechu dziąsłowego, zmniejszenie nadmiernej aktywności mięśni żwaczy czy łagodzenie pionowych pasm szyi. Część takich zastosowań może wykraczać poza wskazania rejestracyjne konkretnego produktu, co wymaga szczególnie starannej kwalifikacji i omówienia ryzyka.
Zalety
Toksyna botulinowa pozwala ograniczyć nadmierną aktywność określonych mięśni, a tym samym zmniejszyć widoczność zmarszczek mimicznych. Efekt jest czasowy. Pierwsze zmiany pojawiają się zwykle po kilku dniach, a pełniejszy rezultat można ocenić po około dwóch tygodniach. Działanie utrzymuje się zwykle przez kilka miesięcy.
Możliwe działania niepożądane
Wśród powikłań wymienia się opadanie powiek lub brwi, asymetrię uśmiechu, zaburzenia mimiki, osłabienie wybranych mięśni, a niekiedy trudności w poruszaniu ustami, żuciu czy połykaniu.
– Właśnie przy toksynie botulinowej szczególnie dobrze widać, jak duże znaczenie mają anatomia, adekwatny dobór mięśnia i dawka. Można uzyskać świeższy, bardziej wypoczęty wygląd bez zamrożenia mimiki, ale błąd w lokalizacji albo nadmierna ilość preparatu może spowodować asymetrię uśmiechu, opadnięcie brwi czy powieki, trudności w poruszaniu ustami albo inne przejściowe zaburzenia funkcji mięśni
– wyjaśnia dr Aleksandra Kalandyk-Konstanty.
Jest jeszcze jedna kwestia, o której pacjenci powinni wiedzieć. Preparaty toksyny botulinowej są produktami leczniczymi wydawanymi na receptę. Nie są kosmetykami ani zwykłymi preparatami do pielęgnacji skóry. Różne produkty mogą mieć odmienne adekwatności, a ich jednostek nie wolno dowolnie przeliczać.
Nie każdy preparat ma taki sam status prawny. Lek czy wyrób medyczny?
To jeden z najważniejszych aspektów bezpieczeństwa zabiegów iniekcyjnych. W potocznym języku wszystkie substancje podawane w gabinecie medycyny estetycznej bywają określane jako preparaty lub leki. Z punktu widzenia przepisów nie jest to jednak jedna kategoria.
Toksyna botulinowa jest produktem leczniczym. Preparaty przeznaczone do stosowania u ludzi muszą posiadać odpowiednie pozwolenie na dopuszczenie do obrotu. W Polsce są to leki wydawane na receptę.
Wiele wypełniaczy i preparatów do iniekcji to wyroby medyczne. Podlegają one odrębnym regulacjom, w tym wymaganiom dotyczącym oceny zgodności, oznakowania CE, instrukcji używania i przewidzianego zastosowania.
W przypadku wyrobów medycznych oznakowanie CE nie oznacza, iż producent może deklarować dowolne zastosowanie produktu. Preparat powinien być używany zgodnie z jego przeznaczeniem i instrukcją producenta. Nie można również automatycznie zakładać, iż każdy produkt określany jako biostymulator, skinbooster czy preparat do mezoterapii ma taki sam status. O jego klasyfikacji decydują między innymi skład, sposób działania i deklarowane przeznaczenie.
To rozróżnienie jest ważne, ponieważ legalne wprowadzenie produktu na rynek i jego dopuszczone zastosowanie są podstawą oceny bezpieczeństwa. Produkt kupiony przez internet, bez możliwości potwierdzenia pochodzenia, nie daje pacjentowi takiej gwarancji.
Nielegalne preparaty, podróbki i substancje niewiadomego pochodzenia
Wraz z rozwojem rynku medycyny estetycznej rośnie dostępność produktów oferowanych przez internet, nieautoryzowanych dystrybutorów i pośredników. Atrakcyjna cena, efektowne opakowanie czy popularna nazwa handlowa nie są dowodem, iż produkt jest oryginalny i dopuszczony do stosowania.
Szczególnie niebezpieczne może być podawanie preparatów niewiadomego pochodzenia, których składu, stężenia substancji czynnej, jałowości i warunków przechowywania nie można zweryfikować.
Przykładem są nielegalne preparaty toksyny botulinowej. W sierpniu 2025 roku Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych ostrzegł przed stosowaniem produktów zawierających toksynę botulinową, które nie uzyskały pozwolenia na dopuszczenie do obrotu w Polsce. Komunikat był reakcją na doniesienia z Wielkiej Brytanii, gdzie odnotowano co najmniej 38 przypadków zatruć po zabiegach z użyciem nieautoryzowanych produktów.
W przypadku zatrucia toksyną botulinową może dojść do rozwoju jatrogennego botulizmu. To poważne schorzenie, w którym dochodzi do zaburzenia przewodnictwa nerwowo-mięśniowego i osłabienia mięśni. Do objawów alarmowych należą:
- opadanie powiek;
- podwójne lub zamazane widzenie;
- niewyraźna mowa;
- trudności w połykaniu;
- osłabienie mięśni;
- trudności w oddychaniu.
Objawy mogą pojawić się już w ciągu doby, ale również po kilku tygodniach od zabiegu. Wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.
Główny Inspektorat Sanitarny i Główny Inspektorat Farmaceutyczny przypominają, iż toksyna botulinowa jest lekiem na receptę, a zabiegi z jej wykorzystaniem mogą wykonywać wyłącznie lekarze lub lekarze dentyści posiadający odpowiednie uprawnienia. Oryginalne preparaty powinny pochodzić z legalnego łańcucha dystrybucji i być przechowywane zgodnie z wymaganiami producenta.
Problem dotyczy również wypełniaczy. Podanie produktu niewiadomego pochodzenia może wiązać się z nieprzewidywalną reakcją tkanek, zakażeniem, stanem zapalnym, powstawaniem trwałych guzków, a choćby poważnymi uszkodzeniami.
Uwaga! Nie wszystkie powikłania wynikają wyłącznie z jakości substancji. choćby oryginalny, legalny preparat może spowodować poważne komplikacje, jeżeli zostanie podany w niewłaściwym miejscu, w nieodpowiedniej ilości lub przez osobę bez odpowiedniej wiedzy anatomicznej.
Oznakowanie CE i legalne pochodzenie. Na co zwracać uwagę?
W przypadku wyrobów medycznych przeznaczonych do wypełniania skóry istotne są wymagania wynikające z europejskich przepisów dotyczących wyrobów medycznych.
Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych w komunikacie z 4 września 2025 roku przypomniał o zasadach bezpiecznego stosowania takich produktów. Wyroby powinny posiadać wymagane oznakowanie CE, a w odpowiednich przypadkach również numer jednostki notyfikowanej, instrukcję używania i dokumentację potwierdzającą ich zgodność z wymaganiami.
Pacjent nie musi samodzielnie analizować dokumentacji technicznej produktu. Ma jednak prawo zapytać o jego nazwę, producenta, przeznaczenie i dokumenty potwierdzające legalne wprowadzenie do obrotu.
Nie należy też zakładać, iż oznakowanie CE oznacza pełną gwarancję braku powikłań. Potwierdza ono zgodność wyrobu z odpowiednimi wymaganiami, ale nie zwalnia z konieczności prawidłowego doboru i stosowania preparatu.
Jak przygotować się do zabiegu? Lista pytań, które warto zadać
Przed podjęciem decyzji o iniekcji warto przeprowadzić z lekarzem spokojną rozmowę. Pacjent powinien znać nie tylko nazwę zabiegu, ale także konkretny produkt, jego przeznaczenie i możliwe konsekwencje.
O co zapytać?
- Jaka jest pełna nazwa preparatu? Poproś o podanie nazwy handlowej i producenta. Nie poprzestawaj na określeniach takich jak „stymulator”, „koktajl witaminowy” czy „nowoczesny preparat regenerujący”.
- Jaki jest status produktu? Czy jest to produkt leczniczy, wyrób medyczny czy inny rodzaj preparatu? Czy posiada wymagane dopuszczenia lub oznakowanie?
- Czy preparat jest przeznaczony do planowanego zastosowania? Ten sam składnik może występować w różnych produktach o odmiennych wskazaniach.
- Jakie są przeciwwskazania i możliwe powikłania? Zapytaj zarówno o typowe działania niepożądane, jak i o rzadkie, ale poważne komplikacje.
- Kto wykona zabieg? Sprawdź kwalifikacje osoby wykonującej iniekcję i upewnij się, iż ma odpowiednie przygotowanie medyczne.
- Czy preparat jest oryginalny i prawidłowo przechowywany? Poproś o pokazanie opakowania, fiolki lub ampułki. Zwróć uwagę na nazwę, numer serii i datę ważności.
- Czy otrzymam dokumentację zabiegu? Powinny znaleźć się w niej informacje o zastosowanym produkcie, ilości, miejscu podania i dacie wykonania procedury.
Jak podkreśla dr n. med. Aleksandra Kalandyk-Konstanty, w dokumentacji powinny znaleźć się dane umożliwiające identyfikację preparatu, w tym jego nazwa, numer serii, ilość oraz miejsce podania. Pacjent może poprosić o kopię dokumentacji.
Kiedy zrezygnować z zabiegu?
Są sytuacje, w których najlepszą decyzją jest odłożenie procedury lub całkowita rezygnacja z niej.
Niepokój powinny wzbudzić:
- brak informacji o nazwie i składzie preparatu;
- odmowa pokazania oryginalnego opakowania;
- brak możliwości ustalenia producenta i numeru serii;
- produkt pochodzący z nieznanego źródła;
- wyjątkowo niska cena, której gabinet nie potrafi racjonalnie wyjaśnić;
- presja na natychmiastowe wykonanie zabiegu;
- brak konsultacji, wywiadu i oceny przeciwwskazań;
- obietnice całkowicie bezpiecznego zabiegu i gwarantowanego efektu;
- brak informacji o postępowaniu w przypadku powikłań.
Szczególną ostrożność należy zachować wobec ofert wykonywania iniekcji w warunkach domowych, podczas spotkań towarzyskich czy w miejscach, które nie zapewniają odpowiednich warunków medycznych.
Nie każda zmarszczka wymaga zastrzyku
Współczesna medycyna estetyczna daje wiele możliwości poprawy wyglądu, ale nie każdy problem skóry wymaga iniekcji. Czasami wystarczają odpowiednio dobrana pielęgnacja, ochrona przeciwsłoneczna, leczenie dermatologiczne lub zmiana codziennych nawyków. choćby jeżeli zabieg jest uzasadniony, nie należy kierować się wyłącznie modą, reklamą czy zdjęciami efektów publikowanymi w mediach społecznościowych.
Wybór preparatu powinien wynikać z indywidualnej diagnozy, a nie z aktualnej popularności konkretnego produktu. Znaczenie mają również realistyczne oczekiwania, stan zdrowia, anatomia twarzy i gotowość pacjenta do zaakceptowania możliwych działań niepożądanych.
– Nie ma jednego preparatu, który będzie najlepszy dla wszystkich. U jednej osoby korzystniejsza okaże się delikatna odbudowa objętości, u innej poprawa jakości skóry, a u kolejnej ograniczenie nadmiernej mimiki. Najlepszy zabieg to taki, który ma konkretne wskazanie, został rozsądnie zaplanowany i przeprowadzony bezpiecznie. Czasem najważniejszą decyzją jest po prostu rezygnacja z iniekcji
– podsumowuje dr n. med. Aleksandra Kalandyk-Konstanty.
W medycynie estetycznej efekt widoczny w lustrze jest tylko jedną stroną zabiegu. Równie ważne jest to, co zostało podane, skąd pochodzi preparat i kto zdecydował o jego zastosowaniu. Świadomy pacjent powinien znać odpowiedzi na te pytania, zanim lekarz sięgnie po strzykawkę.
