Na łamach czasopisma naukowego „Forum Leczenia Ran” ukazał się artykuł, którego celem było sprawdzenie wiedzy pielęgniarek oddziałów chirurgii, ortopedii i chorób wewnętrznych z diabetologią na temat stopy Charcota.
W pracy pt. „Poziom wiedzy pielęgniarek oddziałów chirurgii, ortopedii i chorób wewnętrznych z diabetologią na temat stopy Charcota” autorstwa Magdy Piechoty, która ukazała się na łamach czasopisma „Forum Leczenia Ran”, przeprowadzono badania w pięciu wielospecjalistycznych placówkach zdrowotnych województwa zachodniopomorskiego, wielkopolskiego i lubuskiego, w których udział wzięło łącznie 171 pielęgniarek pracujących w trzech oddziałach szpitalnych: chirurgii, ortopedii i chorób wewnętrznych z pododdziałem diabetologii.
Czym jest stopa Charcota?
Stopa Charcota, czyli neuroartropatia Charcota, to destrukcyjne zaburzenie stawów zainicjowane urazem kończyny neuropatycznej. Stopa Charcota rozwija się w kończynie dolnej i może być traktowana jako typ powikłania cukrzycy, jakim jest cukrzycowa choroba stóp, ale także jako bezpośrednie powikłanie stopy cukrzycowej i samej cukrzycy.
Cechą charakterystyczną tego powikłania jest fragmentacja kości i stawów stopy oraz kostki u osób z różnymi neuropatiami obwodowymi. Rozwijająca się reakcja zapalna może trwale zakłócić architekturę kostną stopy, powodując nieprawidłowe ciśnienie podeszwowe, które grozi owrzodzeniem, zapaleniem kości i szpiku, a także amputacją. Stopa Charcota niejednokrotnie prowadzi również do zwichnięć i złamań stopy.
Stopa Charcota to rumieniowa stopa z obrzękiem i zwiększonym uciepleniem, które nasilane są obciążeniem struktur stopy. Najczęściej objawy pojawiają się nagle i jednostronnie, a ich wystąpienie zwykle przyspiesza makrouraz (np. skręcenie kostki) albo mikrouraz (chodzenie). W praktyce klinicznej stopa Charcota bywa błędnie diagnozowana, często jako zakrzepica żył głębokich lub zapalenie tkanki łącznej. Mylona jest także z zapaleniem kości i szpiku, ponieważ obraz kliniczny jest tożsamy – rumień, gorąco, obrzęk stopy z deformacją szkieletu stopy na zdjęciach rentgenowskich.
Leczenie stopy Charcota polega na natychmiastowym odciążeniu, które pozwala zapobiegać rozwojowi lub pogorszeniu deformacji, a także nasileniu stanu zapalnego. W praktyce klinicznej w celu odciążenia preferuje się lekki opatrunek gipsowy (ang. total contact cast – TCC), drugą opcją jest nieusuwalny opatrunek gipsowy (łuska gipsowa), a trzecią prefabrykowane lub wykonane na zamówienie zdejmowane chodziki, taki jak chodziki ortopedyczne Charcota. Czwarta opcja to z kolei ortezy stawu sokowo-stopowego, tworzone indywidulanie na podstawie dodatniego odlewu chorej kończyny. Istnieją także metody leczenia farmakologicznego.
Czy pielęgniarki mają wystarczającą wiedzę na temat stopy Charcota?
Celem pracy opublikowanej w „Forum Leczenia Ran” było zbadanie poziomu wiedzy pielęgniarek oddziałów chirurgii, ortopedii i chorób wewnętrznych z diabetologią na temat stopy Charcota. Badania przeprowadzono w 5 wielospecjalistycznych placówkach medycznych, w których udział wzięło 171 pielęgniarek zróżnicowanych pod względem wykształcenia oraz posiadanych kursów i szkoleń. Wiek badanych wahał się od 22 do 61 lat, natomiast staż pracy mieścił się w przedziale 0,5-47 lat.
Badania wykazały średnią wiedzę pielęgniarek, na poziomie 15,9 pkt (na 31 ptk maksymalnie). Autorka badania podkreśla, iż wynik ten wskazuje na przeciętny poziom wiedzy badanych. Tylko 7 proc. badanych wykazało zadowalający poziom wiedzy, 14,6 proc. niski poziom wiedzy, a 78,4 proc. przeciętny.
Większość badanych wiedziało, iż stopa Charcota jest zarówno rodzajem stopy cukrzycowej, jej powikłaniem, jak i bezpośrednim powikłaniem cukrzycy. Pielęgniarki w większości udzieliły również prawidłowej odpowiedzi na pytanie o najczęstszy czynnik etiologiczny stopy Charcota, wskazując na neuropatię cukrzycową. Badane wiedziały również, iż przebieg choroby Charcota może być zarówno ostry, jak i przewlekły.
Pielęgniarki niższy poziom wiedzy wykazały w przypadku charakterystyki I stadium choroby Charcota (20,5 proc. prawidłowych odpowiedzi). Średnio co 4. badana osoba wskazała poprawną odpowiedź na pytanie o objawy przejścia etapu ostrego choroby w etap subostry, czyli na ostateczne zakończenie resorpcji kości z ich odbudową i pojawienie się owrzodzeń po stronie modyfikacji łuku stopy. Tylko 29,8 proc. osób wskazało prawidłową odpowiedź na pytanie o leczenie farmakologiczne stopy Charcota (stosowanie bisfosfoniany i suplemenów kalcytoniny). Średnio co 3. badana pielęgniarka wiedziała, iż interwencja chirurgiczna w aktywnej fazie choroby ma służyć odciążeniu i unieruchomieniu stopy w celu zapobiegania owrzodzeniom i postępowi deformacji. Jedynie 5,3 proc. pielęgniarek wskazało prawidłową odpowiedź dotyczącą ryzyka amputacji w przebiegu choroby Charcota, które jest związane z występowaniem owrzodzeń na wysokości chorego stawu.
Badania pokazały ponadto, iż wyższy poziom wiedzy na temat stopy Charcota miały pielęgniarki pracujące w oddziałach ortopedii w porównaniu z pielęgniarkami z oddziałów chirurgicznych lub chorób wewnętrznych z pododdziałem diabetologii. Na poziom wiedzy pielęgniarek istotny wpływ miało również wykształcenie oraz skończone kursy i szkolenia, np. z zakresu leczenia ran.
Podsumowanie
„Wykazano dość przeciętną wiedzę pielęgniarek na temat stopy Charcota u znaczącego odsetka badanych. Oznacza to wyraźne braki kompetencji u personelu pielęgniarskiego pracującego w oddziałach, w których można się spotkać z tego rodzaju schorzeniem. Z uwagi na fakt, iż chorobę Charcota łatwo jest pomylić z innymi stanami zapalnymi, a jej diagnostyka, zwłaszcza w pierwszej fazie choroby, jest istotna dla dalszego postępu, posiadanie odpowiedniej wiedzy wydaje się kluczowe” – wskazała autorka badań.
Zwróciła również uwagę na konieczność rozszerzenia edukacji w ramach kursów o dodatkowe szkolenia z zakresu powikłań cukrzycowej choroby stóp. Wiedza ta jest również przydatna dla pielęgniarek środowiskowych, która mogą rozpoznać stopę Charcota na wczesnych fazach rozwoju.
Źródło: M. Piechota, „Poziom wiedzy pielęgniarek oddziałów chirurgii, ortopedii i chorób wewnętrznych z diabetologią na temat stopy Charcota”, Forum Leczenia Ran 2025;6:57-63.
