W 1776 r. szczątki Josepha Warrena, amerykańskiego generała i lekarza poległego w bitwie pod Bunker Hill, rozpoznano dzięki sztucznym zębom. Uzupełnienie protetyczne, wykonane kilka lat wcześniej, pozwoliło ustalić tożsamość zmarłego mimo postępującego rozkładu ciała. Z wydarzeniem tym wiąże się osoba Paula Revere’a – rzemieślnika z Bostonu, który zajmował się również stomatologią. Według późniejszych relacji to właśnie on rozpoznał własną pracę. Historia ta należy do najwcześniejszych znanych przykładów wykorzystania uzębienia do identyfikacji zwłok.
Paul Revere (1735–1818) zapisał się w historii Stanów Zjednoczonych przede wszystkim jako uczestnik walk o niepodległość. Mniej znanym epizodem jego biografii jest działalność dentystyczna, która połączyła go z Josephem Warrenem – bostońskim lekarzem i jednym z czołowych działaczy amerykańskiego ruchu niepodległościowego.
Złotnik, który zajął się wykonywaniem sztucznych zębów
Revere był rzemieślnikiem – zajmował się złotnictwem, a zwłaszcza obróbką srebra, a w latach 60. XVIII w. zaczął również świadczyć usługi dentystyczne. Jego umiejętności rzemieślnicze przydawały się przy wykonywaniu uzupełnień protetycznych, które wymagały precyzyjnej obróbki materiałów i starannego mocowania.
O jego działalności w tym zakresie świadczą ogłoszenia publikowane w bostońskiej prasie w 1768 i 1770 r. Revere oferował w nich sztuczne zęby osobom, które utraciły przednie zęby wskutek wypadku lub z innych przyczyn. Zapewniał, iż jego prace wyglądają naturalnie i umożliwiają swobodne mówienie.
W pierwszym ogłoszeniu wspomniał również o Johnie Bakerze, chirurgu i dentyście, od którego nauczył się mocowania sztucznych zębów. Oferował także naprawę uzupełnień wykonanych wcześniej przez Bakera. W następnym anonsie informował, iż w ciągu poprzednich dwóch lat wstawił pacjentom kilkaset sztucznych zębów.
Revere nie był więc wyłącznie rzemieślnikiem, który okazjonalnie zajmował się uzębieniem. Jego ogłoszenia wskazują, iż wykonywanie i naprawianie uzupełnień protetycznych stanowiło istotną część jego działalności.
Śmierć generała Warrena
Joseph Warren (1741–1775) był lekarzem, działaczem politycznym i jednym z organizatorów oporu przeciwko brytyjskim rządom w Massachusetts. W czerwcu 1775 r., podczas bitwy pod Bunker Hill, zginął od postrzału w głowę. Krótko wcześniej został mianowany na stopień generała majora.
Brytyjczycy pochowali jego ciało w płytkim grobie na polu bitwy, razem z innym poległym. Pozbawione odzieży szczątki, wystawione na działanie czynników zewnętrznych, trudno było później rozpoznać.
Dopiero po opuszczeniu Bostonu przez wojska brytyjskie w marcu 1776 r. bliscy Warrena mogli rozpocząć poszukiwania miejsca jego pochówku. Na początku kwietnia odnaleziono mogiłę, w której spoczywały dwa ciała, jednak ich stan utrudniał ustalenie, które z nich należało do generała.
Ważną wskazówkę stanowiło uzębienie. W wydaniu gazety „The New-England Chronicle” z 25 kwietnia 1776 r. opisano, iż szczątki generała można było rozpoznać dzięki dwóm sztucznym zębom, które założono mu niedługo przed śmiercią. Relacja ukazała się zaledwie kilka tygodni po odnalezieniu szczątków i jest jednym z najwcześniejszych źródeł dotyczących tej identyfikacji.
Jaką rolę odegrał Paul Revere?
Według późniejszych opracowań Revere wcześniej wykonał dla Warrena uzupełnienie protetyczne z kości słoniowej, mocowane złotym drutem. Zastępowało ono lewy kieł i pierwszy ząb przedtrzonowy szczęki. Gdy odnaleziono zwłoki generała, charakterystyczne mocowanie miało umożliwić Revere’owi rozpoznanie własnej pracy.
Taką wersję wydarzeń przedstawia między innymi Mike F. Nola w artykule „Paul Revere and Forensic Dentistry”, opublikowanym w 2016 r. w „Military Medicine”. Historię tę opisuje również amerykańskie Narodowe Muzeum Medycyny i Zdrowia (National Museum of Health and Medicine), które uznaje przypadek Warrena za jeden z najwcześniejszych przykładów identyfikacji zwłok na podstawie dowodów stomatologicznych.
Warto jednak rozróżnić dwie kwestie. Relacja prasowa z kwietnia 1776 r. potwierdza znaczenie sztucznych zębów w rozpoznaniu szczątków, ale nie wskazuje jednoznacznie, kto dokonał identyfikacji. Osobisty udział Revere’a opisują późniejsze przekazy i opracowania historyczne. To one łączą rozpoznanie z faktem, iż znał on szczegóły wykonanego wcześniej uzupełnienia.
Jedna z pierwszych identyfikacji na podstawie stanu uzębienia
Przypadek Josepha Warrena pokazuje, iż cechy uzębienia mogły mieć najważniejsze znaczenie w ustaleniu tożsamości zmarłego już w XVIII w., na długo przed powstaniem współczesnych metod identyfikacji sądowo-stomatologicznej.
W tamtym czasie nie prowadzono dokumentacji stomatologicznej w dzisiejszym rozumieniu. Znaczenie miała wiedza osoby, która wcześniej leczyła pacjenta lub wykonała dla niego uzupełnienie protetyczne. W przypadku Warrena charakterystyczny sposób mocowania sztucznych zębów miał dostarczyć wskazówki pozwalającej powiązać szczątki z konkretną osobą.
Źródła: Nola M. F. Paul Revere and Forensic Dentistry. Military Medicine, 2016.
https://medicalmuseum.health.mil/
https://www.paulreverehouse.org/
Fot. Portret Josepha Warrena, by John Singleton Copley, Public Domain,
https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=12100287
