Dwa dni, dwa światy. Jeden cel: rynek pracy bez barier

W ciągu dwóch dni znaleźliśmy się w dwóch różnych przestrzeniach, w których rozmawia się o przyszłości osób z niepełnosprawnościami. Z jednej strony, administracja publiczna, spółki Skarbu Państwa i odpowiedzialność pracodawców za tworzenie inkluzywnych miejsc pracy. Z drugiej, środowisko osób z niepełnosprawnościami, ich głos, prawa, sprawczość i oczekiwanie realnych zmian.

Choć te przestrzenie różnią się perspektywą i językiem, łączy je zasadnicze pytanie: jak sprawić, by osoby z niepełnosprawnościami mogły w pełni uczestniczyć w rynku pracy na własnych zasadach, z poszanowaniem swojej podmiotowości i kompetencji? Odpowiedź wymaga spojrzenia zarówno na sposób funkcjonowania pracodawców, jak i na rozwiązania systemowe oraz udział samych osób z niepełnosprawnościami w ich tworzeniu.

28 października | „Biznes bez barier” – Ministerstwo Aktywów Państwowych

Podczas konferencji poświęconej inkluzywnemu zatrudnianiu osób z niepełnosprawnościami w spółkach Skarbu Państwa rozmawialiśmy o tym, jak budować organizacje, w których niepełnosprawność nie przesłania kompetencji, a różnorodność zespołów jest uwzględniana w codziennym zarządzaniu.

Jednym z ważnych punktów programu był panel „Nie zatrudniaj «pomimo», ale dzięki kompetencjom – jak budować kulturę organizacyjną bez barier?”, prowadzony przez Justynę Cuże. W dyskusji udział wzięli dr Krzysztof Czechowski – Dyrektor Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych, Przemysław Żydok – Prezes Zarządu Fundacji Aktywizacja, Katarzyna Jarzębińska – Dyrektor Departamentu Rozwoju Zasobów Ludzkich w Enea Operator oraz Ewa Cieśla – Członkini Zarządu Fundacji Integracja.

Nasz Prezes dzielił się doświadczeniami z programu Rady Nadzorczej PFRON „Praca–Integracja”, skierowanego do Spółek Skarbu Państwa, w ramach którego Fundacja Aktywizacja wsparła zatrudnienie przeszło 600 osób z niepełnosprawnościami w Poczcie Polskiej S.A. Był to świetny punkt wyjścia do szerszej rozmowy o tym, jak zwiększać skuteczność działań na rzecz zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami i wykorzystywać sprawdzone rozwiązania w kolejnych organizacjach. Szczególne znaczenie ma tu możliwość przenoszenia dobrych praktyk do spółek Skarbu Państwa. Duże organizacje mają potencjał, by nie tylko zwiększać zatrudnienie osób z niepełnosprawnościami, ale również wpływać na standardy zarządzania różnorodnością i dostępnością w środowisku pracy.

Samo stworzenie możliwości aplikowania na dane stanowisko nie oznacza jeszcze równego dostępu do zatrudnienia. Znaczenie mają również przebieg rekrutacji, dostępność stanowiska, przygotowanie zespołu i kadry zarządzającej, a także wsparcie potrzebne po podjęciu pracy. Inkluzywność nie kończy się bowiem na samej decyzji o zatrudnieniu, tylko obejmuje cały proces: od pierwszego kontaktu z pracodawcą po możliwość rozwoju, awansu i długofalowego budowania kariery.

Powiązanym z tym wątkiem panelu były również wspomnienie rozpoczęcia społecznych prac nad Narodowym Programem Zatrudnienia Osób z Niepełnosprawnościami, którym to procesem koordynuje Fundacja Aktywizacja. Rozmowa dotyczyła tego, jak dotychczasowe doświadczenia i sprawdzone modele działania mogą stać się podstawą rozwiązań o szerszym zasięgu. Potrzebne są bowiem nie tylko pojedyncze inicjatywy, ale także spójne podejście, które pozwoli rozwijać zatrudnienie osób z niepełnosprawnościami i angażować w ten proces kolejnych pracodawców.

12. Kongres Osób z Niepełnosprawnościami | „Chcemy ustaw, chcemy praw!”

Dzień później perspektywa przeniosła się do przestrzeni, w której bezpośrednio wybrzmiewa głos osób z niepełnosprawnościami – środowiska, które od lat upomina się o podmiotowe traktowanie, przestrzeganie praw i systemowe zmiany.

Kongres współtworzymy z innymi NGO od samego początku. Tegoroczna edycja była dla nas okazją nie tylko do zabrania głosu podczas panelu, ale także do aktywnego zaangażowania się w pracę warsztatową i wspólnego wypracowywania rozwiązań.

Szczególne miejsce w naszym udziale zajęła sesja nr 3: „Chcemy nowoczesnego rynku pracy! Zbudujmy razem Narodowy Program Zatrudnienia Osób z Niepełnosprawnościami”, której byliśmy gospodarzem.

Wspólnie z uczestnikami i uczestniczkami przyglądaliśmy się temu, jak powinien wyglądać nowoczesny, dostępny i inkluzywny rynek pracy oraz jakie zmiany są niezbędne, by osoby z niepełnosprawnościami mogły korzystać ze swoich praw i w pełni uczestniczyć w życiu zawodowym. Rozmowa o przyszłości zatrudnienia nie może ograniczać się do perspektywy instytucji, ekspertów i ekspertek czy pracodawców. Równie ważne, a adekwatnie niezbędne, jest uwzględnienie doświadczeń osób, które na co dzień mierzą się z barierami w dostępie do pracy i rozwoju zawodowego.

Warsztaty były ważnym elementem rozpoczęcia prac środowiska nad Narodowym Programem Zatrudnienia Osób z Niepełnosprawnościami. Zależy nam, aby powstające rozwiązania odpowiadały na rzeczywiste potrzeby, uwzględniały różnorodność doświadczeń i przekładały się na konkretne działania – zarówno na poziomie systemowym, jak i w codziennej praktyce pracodawców.

O powodzeniu zmian na rynku pracy decyduje także to, czy głos osób z niepełnosprawnościami jest słyszany i uwzględniany na każdym etapie ich tworzenia. Konsultowanie gotowych rozwiązań to za mało, jeżeli osoby, których one dotyczą, nie mają wpływu na określanie priorytetów i kierunków działania. Dlatego tak ważne jest, by uczestniczyły w tym procesie od samego początku: dzieliły się wiedzą wynikającą z własnych doświadczeń, wskazywały bariery i współdecydowały o tym, jak powinny wyglądać zmiany.

Właśnie na tym polega podmiotowość, na prawie do pracy, ale również na prawie do wyboru, samodzielności i współdecydowania o własnej przyszłości zawodowej.

Nie można tworzyć rozwiązań dla osób z niepełnosprawnościami bez ich rzeczywistego udziału. Mają prawo nie tylko zabierać głos, ale współdecydować o priorytetach, kształcie i kierunku zmian, które bezpośrednio dotyczą ich życia.

Dwie perspektywy, wspólna odpowiedzialność

Konferencja „Biznes bez barier” i 12. Kongres Osób z Niepełnosprawnościami pokazały dwa uzupełniające się wymiary zmian na rynku pracy. Pierwszy dotyczy odpowiedzialności pracodawców, przygotowania organizacji i tworzenia warunków, w których osoby z niepełnosprawnościami mogą wykorzystywać swoje kompetencje. Drugi przypomina, iż rozwiązania dotyczące ich życia zawodowego muszą powstawać z ich udziałem i uwzględniać ich prawa oraz doświadczenia.

Nie da się skutecznie zmieniać rynku pracy, koncentrując się tylko na jednym z tych obszarów. choćby najlepsze rozwiązania systemowe nie przyniosą oczekiwanych rezultatów, jeżeli nie znajdą odzwierciedlenia w praktyce pracodawców. Z kolei działania pojedynczych organizacji, choć potrzebne i wartościowe, nie zastąpią zmian, które obejmują cały rynek pracy i zapewniają równe szanse niezależnie od miejsca zatrudnienia.

Potrzebna jest więc kooperacja administracji publicznej, biznesu i organizacji społecznych, ale także konsekwentne uwzględnianie perspektywy osób z niepełnosprawnościami. To one najlepiej znają bariery, z którymi mierzą się podczas poszukiwania pracy, w procesie rekrutacji i już po zatrudnieniu. Ich doświadczenie powinno być jednym z punktów wyjścia do projektowania skutecznych rozwiązań.

Fundacja Aktywizacja od lat angażuje się w działania na rzecz dostępnego rynku pracy, współpracuje z pracodawcami, wspiera osoby z niepełnosprawnościami w aktywności zawodowej i uczestniczy w inicjatywach służących zmianom systemowym. Udział w obu październikowych wydarzeniach był kolejną okazją do łączenia tych doświadczeń: rozmowy z pracodawcami o praktyce zatrudnienia oraz współpracy ze środowiskiem osób z niepełnosprawnościami nad rozwiązaniami, które mają odpowiadać na ich rzeczywiste potrzeby.

Rynek pracy, na którym o możliwości zatrudnienia i rozwoju decydują kompetencje, a nie stereotypy czy bariery, nie powstanie wyłącznie dzięki deklaracjom. Wymaga konkretnych decyzji, odpowiedzialności i konsekwencji w działaniu.

Jeśli osoby z niepełnosprawnościami mają takie samo prawo do pracy, rozwoju i zawodowych ambicji jak wszyscy inni, dlaczego wciąż muszą tak często udowadniać, iż zasługują na równą szansę?