Pacjent z przewlekłą chorobą wątroby może wymagać szczególnego przygotowania do zabiegu stomatologicznego. Znaczenie mają nie tylko możliwe zaburzenia krzepnięcia, ale także stopień uszkodzenia narządu, przyjmowane leki oraz ryzyko powikłań po przeprowadzonym leczeniu. Jedną z chorób, które warto uwzględnić w wywiadzie, jest pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (ang. primary sclerosing cholangitis, PSC).
W październiku 2026 r. amerykański serwis RDH Mag przypomniał o stomatologicznych konsekwencjach PSC i innych przewlekłych chorób wątroby. Dla lekarza dentysty najważniejszy jest jednak nie sam rodzaj rozpoznania, ale jego następstwa kliniczne. Mogą one wpływać na bezpieczeństwo ekstrakcji, leczenia periodontologicznego, dobór leków przeciwbólowych i postępowanie po zabiegu.
Czym jest pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych?
PSC to rzadka, przewlekła choroba, w której dochodzi do zapalenia i włóknienia dróg żółciowych. Zmiany w drogach żółciowych utrudniają odpływ żółci i mogą prowadzić do postępującego uszkodzenia wątroby, marskości i niewydolności tego narządu. PSC często współwystępuje z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit, zwłaszcza z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego.
Przebieg PSC jest zróżnicowany. U części pacjentów przez długi czas nie występują poważne objawy, u innych pojawiają się powikłania wymagające intensywnego leczenia, a w zaawansowanych przypadkach rozważa się przeszczepienie wątroby.
Dlatego informacja o PSC w dokumentacji pacjenta nie wystarcza do oceny ryzyka stomatologicznego. Należy ustalić, czy choroba doprowadziła do istotnego upośledzenia czynności wątroby, czy występują zaburzenia krzepnięcia i jakie leki pacjent przyjmuje na stałe.
Krwawienie i gojenie rany po zabiegu
Wątroba uczestniczy w produkcji wielu czynników krzepnięcia. Jej zaawansowane uszkodzenie może zaburzać hemostazę, jednak samo rozpoznanie PSC nie oznacza, iż u pacjenta występuje zwiększone ryzyko krwawienia. Znaczenie mają między innymi stopień zaawansowania choroby, liczba płytek krwi oraz obecność powikłań marskości.
Nie należy jednak zakładać, iż każdy pacjent z PSC ma zaburzenia hemostazy. Ryzyko trzeba oceniać indywidualnie, uwzględniając stan kliniczny, rodzaj planowanego zabiegu, wyniki badań i stosowane leki. W zależności od sytuacji dentysta może potrzebować aktualnej morfologii z liczbą płytek krwi, wyników badań krzepnięcia lub konsultacji z lekarzem prowadzącym.
W przypadku zaawansowanej choroby wątroby nieprawidłowe wyniki badań nie zawsze pozwalają samodzielnie przewidzieć ryzyko krwawienia. Przykładowo wydłużony czas protrombinowy i podwyższony wskaźnik INR nie odzwierciedlają w pełni złożonych zmian zachodzących w układzie krzepnięcia u pacjentów z marskością.
Oceniając ryzyko związane z zabiegiem, należy też uwzględnić ogólny stan pacjenta i ewentualne powikłania zaawansowanej choroby wątroby. Osoby z niewyrównaną, zaawansowaną chorobą wątroby mogą wymagać leczenia w warunkach specjalistycznych, szczególnie gdy planowany zabieg jest inwazyjny. Nie oznacza to jednak, iż każdy zabieg należy odraczać lub też każdemu pacjentowi należy profilaktycznie podawać antybiotyk.
Dobór leków wymaga uwzględnienia czynności wątroby
Uszkodzenie wątroby może zmieniać metabolizm niektórych leków, a tym samym ich działanie i powodować ryzyko działań niepożądanych. Przed zabiegiem należy więc przeanalizować nie tylko preparaty przyjmowane przewlekle, ale również leki planowane w związku z leczeniem stomatologicznym.
Szczególnej ostrożności u pacjentów z zaawansowaną marskością wątroby wymagają niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ). Mogą one zwiększać ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego i pogarszać czynność nerek. Paracetamol również wymaga indywidualnego doboru dawki i czasu stosowania, zwłaszcza u osób z ciężkim uszkodzeniem wątroby. Dobór leku przeciwbólowego powinien uwzględniać stopień zaawansowania choroby i pozostałe przyjmowane preparaty.
Indywidualnej oceny wymaga też znieczulenie miejscowe. U pacjentów z istotnym upośledzeniem czynności wątroby należy uwzględnić metabolizm wybranego środka znieczulającego oraz jego planowaną dawkę. W zależności od stopnia uszkodzenia narządu może być konieczna modyfikacja dawkowania. Samo rozpoznanie PSC nie jest jednak wskazaniem do rutynowego zmniejszania dawki ani rezygnacji ze znieczulenia miejscowego.
Jeśli stan zdrowia pacjenta budzi wątpliwości, choroba jest zaawansowana lub planowane leczenie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem, wskazana jest konsultacja z lekarzem prowadzącym. Pozwala ona ustalić bezpieczny sposób postępowania bez niepotrzebnego opóźniania planowanego leczenia stomatologicznego.
Jak choroby wątroby wpływają na zdrowie jamy ustnej?
U pacjentów z przewlekłymi chorobami wątroby mogą występować suchość jamy ustnej, zmiany na błonie śluzowej oraz choroby przyzębia. Na stan jamy ustnej wpływają jednak różne czynniki: choroba podstawowa, niedobory żywieniowe, przyjmowane leki, higiena i choroby współistniejące.
W przeglądzie piśmiennictwa poświęconym zależnościom między zdrowiem jamy ustnej a chorobami wątroby opisano związki między zapaleniem przyzębia a niektórymi chorobami wątroby. Dostępne dane nie pozwalają jednak stwierdzić, iż zapalenie przyzębia bezpośrednio wywołuje lub przyspiesza PSC.
Dentysta powinien więc rozpoznawać i leczyć choroby jamy ustnej zgodnie z aktualną wiedzą, ale nie przypisywać nieswoistych objawów konkretnej chorobie wątroby. Nawracające owrzodzenia, suchość czy krwawienie dziąseł wymagają oceny w szerszym kontekście klinicznym.
Wywiad i kooperacja z lekarzem prowadzącym
Przed leczeniem pacjenta z PSC warto ustalić, na jakim etapie znajduje się choroba, czy wystąpiły powikłania wątrobowe, jakie leki pacjent przyjmuje i czy pozostaje on pod stałą opieką specjalisty. Zakres dodatkowych badań i potrzebę konsultacji należy dostosować do planowanego postępowania.
Pacjenci z chorobą wątroby bez cech dekompensacji mogą często korzystać ze standardowej opieki stomatologicznej. Jednak w przypadku niewyrównanej marskości, istotnych zaburzeń hemostazy lub innych poważnych powikłań może być potrzebne leczenie w ośrodku zapewniającym odpowiednie zaplecze medyczne.
Pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych nie jest przeciwwskazaniem do leczenia stomatologicznego. Podstawowe znaczenie ma indywidualna ocena ryzyka, odpowiedni dobór leków i dostosowanie planu leczenia do stanu pacjenta.
Źródła: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/
https://www.aasld.org/
https://www.rdhmag.com/
– Na pacjenta warto spojrzeć jako na całokształt, nie tylko na jego zęby. Istotna jest kooperacja z lekarzami ogólnymi. Nie wszyscy lekarze mają świadomość, jak istotny wpływ mają choroby ogólne na zęby, a także odwrotnie – jak istotny wpływ mają zęby na choroby ogólne. Często nie widzimy tego, by kierowali pacjentów do stomatologa w ramach leczenia – mówi o wyzwaniach w opiece stomatologicznej nad pacjentami obciążonymi chorobami ogólnoustrojowymi dr n. med. Anna Sokołowska, adiunkt w Zakładzie Chorób Błony Śluzowej Jamy Ustnej i Przyzębia Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.
