Naukowcy od lat obserwują związek między depresją a rozwojem choroby Alzheimera. Mechanizmy leżące u podstaw tej zależności wciąż nie zostały jednak dostatecznie poznane. W najnowszym badaniu skupili się na hipokampie, czyli strukturze mózgu, która odgrywa istotną rolę w rozwoju obu tych schorzeń.
Związek między depresją a rozwojem choroby Alzheimera
Choroba Alzheimera jest najczęstszą postacią otępienia występującą u osób starszych. Charakteryzuje się postępującym pogorszeniem funkcji poznawczych oraz zmianami w zakresie zachowania i funkcjonowania pacjenta. Pomimo poznania wielu czynników zwiększających ryzyko jej rozwoju, dokładne mechanizmy prowadzące do wystąpienia i progresji choroby wciąż nie zostały w pełni wyjaśnione.
Jednym z najwcześniej i najsilniej dotkniętych obszarów mózgu w przebiegu choroby Alzheimera jest hipokamp. Obszar ten odgrywa kluczową rolę w procesach pamięciowych i uczeniu się. Zmiany strukturalne w obrębie hipokampa obserwuje się również u osób z depresją. Może to wskazywać na częściowe podobieństwo mechanizmów związanych z tymi zaburzeniami.
Objętość hipokampa w depresji i chorobie Alzheimera – badanie
Naukowcy skoncentrowali się na poszczególnych podregionach hipokampa, które mogą wykazywać różną podatność na zmiany związane z chorobą Alzheimera i depresją. Przeanalizowali dane 2009 pacjentów w wieku 50–90 lat, bez rozpoznanych zaburzeń otępiennych. Uczestników poddano badaniu metodą rezonansu magnetycznego, które umożliwiło ocenę objętości hipokampa. Poziom patologicznych białek związanych z chorobą Alzheimera (amyloidu i tau) oceniano dzięki pozytonowej tomografii emisyjnej.
Jednocześnie przeanalizowano dane dotyczące występowania depresji oraz stosowania leków przeciwdepresyjnych. dzięki modeli statystycznych oceniano, czy występowanie depresji wiąże się ze zmniejszeniem objętości hipokampa oraz w jakim stopniu obserwowany związek może być wyjaśniony przez inne czynniki, takie jak stosowanie leków przeciwdepresyjnych, poziom aktywności fizycznej, wskaźnik masy ciała oraz obecność wczesnych zmian patologicznych charakterystycznych dla choroby Alzheimera, tj. nagromadzenia białek amyloidu i tau.
Dodatkowo sprawdzono, czy analizowane zależności różnią się w zależności od płci, obecności wariantu genetycznego APOE ε4 oraz przynależności do różnych grup etnicznych.
Zmniejszenie objętości hipokampa u osób z depresją
Wyniki badania wykazały, iż osoby z depresją miały istotnie mniejszą objętość określonego podregionu hipokampa – CA23DG. Nie stwierdzono natomiast istotnych różnic w objętości pozostałych analizowanych podregionów mózgu. Co istotne, mniejsza objętość tych struktur silniej wiązała się z przyjmowaniem leków przeciwdepresyjnych niż z nasileniem aktualnych objawów depresyjnych. Zależność ta była szczególnie widoczna u osób, które przebyły depresję w przeszłości, ale w momencie badania miały dobrze kontrolowane objawy.
Autorzy sugerują, iż obserwowany związek może wynikać przede wszystkim z charakterystyki osób wymagających leczenia farmakologicznego. Leki przeciwdepresyjne częściej stosują pacjenci z cięższym lub bardziej przewlekłym przebiegiem choroby. W związku z tym mniejsza objętość hipokampa może być raczej konsekwencją długotrwałego przebiegu depresji niż bezpośrednim skutkiem stosowania leków.
Związek między depresją a zmniejszoną objętością hipokampa był wyraźny przede wszystkim u mężczyzn. Autorzy zalecają jednak ostrożność w interpretacji tego wyniku. Po uwzględnieniu czynników związanych z pochodzeniem etnicznym i rasowym obserwowane różnice uległy osłabieniu. To natomiast sugeruje, iż część zaobserwowanego efektu przypisywanego płci może wiązać się z różnicami demograficznymi pomiędzy analizowanymi grupami.
Ze względu na ograniczenia badania autorzy podkreślają konieczność przeprowadzenia dalszych badań. Pozwolą one lepiej wyjaśnić zależności między zmianami strukturalnymi mózgu, depresją a stosowaniem leków przeciwdepresyjnych.
Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie Translational Psychiatry.
