Komitet do Spraw Europejskich w Ministerstwie Spraw Zagranicznych przyjął projekt nowelizacji Prawa farmaceutycznego, dotyczący likwidacji całkowitego zakazu reklamy aptek. Projekt uległ zmianom od momentu zaprezentowania jego pierwotnego kształtu w grudniu 2025 roku. Jego najnowszą wersję Komitet do Spraw Europejskich zarekomendował do rozpatrzenia Stałemu Komitetowi Rady Ministrów. Kolejnym etapem procesu legislacyjnego będzie skierowanie go do Sejmu.
Przypomnijmy, iż nowelizacja jest konsekwencją wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który uznał całkowity zakaz reklamy aptek w Polsce za niezgodny z prawem unijnym. Wyrok ten zapadł niemal rok temu. jeżeli Polska nie dostosuje Prawa farmaceutycznego do wytycznych TSUE, na nasz kraj mogą zostać nałożone dotkliwe kary finansowe.
Celem nowelizacji jest zniesienie całkowitego zakazu reklamy aptek. W jego konsekwencji apteki będą mogły prowadzić działania reklamowe, ale z wyłączeniem ich form wymienionych w ustawie. Zabroniona będzie reklama porównawcza, oferowanie korzyści za zakupy w aptekach lub wykorzystywanie wizerunku. (lub głosu) osób znanych i posiadających wykształcenie medyczne. Reklama aptek nie będzie mogła być też skierowana do dzieci i młodzieży poniżej 18. roku życia.
Co znalazło się w ostatecznym projekcie?
Modyfikacje zamiast nowych przepisów
W najnowszej wersji projektu, która ma trafić pod obrady Stałego Komitetu Rady Ministrów, wprowadzono kilka zmian o charakterze formalnym, jak i merytorycznym. Przede wszystkim w pierwotnym projekcie planowano zastąpienie całego artykułu 94a nowym tekstem (ustępy od 1 do 8). W najnowszej wersji zrezygnowano z tego rozwiązania na rzecz punktowych modyfikacji i dodania konkretnych ustępów (modyfikacja ust. 1, 1a, 3 oraz dodanie ust. 1b–1d).
Sklepy i wyroby medyczne
Konsekwencją tej zmiany, jest redukcja treści całej nowelizacji. Przykładowo nowszy projekt wprost i precyzyjnie formułuje zmianę w istniejącym już ust. 1a poprzez skreślenie wyrazów „lub wyrobów medycznych”. Starszy projekt realizował ten sam cel merytoryczny w inny sposób – przepisywał zakaz od nowa w ust. 3, wymieniając wyłącznie produkty lecznicze.
A celem zmiany jest wskazanie, iż “zabroniona jest reklama placówek obrotu pozaaptecznego i ich działalności odnosząca się do produktów leczniczych”. Takiego zakazu nie będzie już jednak w odniesieniu do wyrobów medycznych – jak ma to miejsce aktualnie.
Usunięcie rygoru natychmiastowej wykonalności
W starszym projekcie (ust. 8) wprost zapisano, iż decyzji Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego (WIF) nakazującej zaprzestanie reklamy nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. W nowszym projekcie (zmieniany ust. 3) przepis ten został całkowicie usunięty.
Usunięcie zapisu o nadzorze WIF
Starszy projekt zawierał ust. 6, który wprost deklarował, iż WIF sprawuje nadzór nad przestrzeganiem przepisów dotyczących reklamy aptek i placówek pozaaptecznych. W nowym projekcie zrezygnowano z dodawania takiego ustępu.
Zmiany w uzasadnieniu projektu
Okazuje się, iż zmiany dotknęły nie tylko treści samej nowelizacji, ale też jej uzasadnienia. W nowszej wersji pojawił się całkowicie nowy, obszerny akapit dotyczący zakazu łączenia reklamy apteki z informacjami niedotyczącymi jej działalności. Projektodawca wyjaśnia w nim intencję odseparowania reklamy aptek od działalności „nieaptecznej”, tak aby apteki nie przyciągały klientów korzyściami innymi niż ich główna działalność związana z ochroną zdrowia.
– W zakresie zaproponowanego rozwiązania w art. 94a ust. 1b pkt 7 intencją projektodawcy jest wyeliminowanie sytuacji, w których reklama apteki lub punktu aptecznego jest powiązana z reklamą działalności nieaptecznej zarówno wtedy, gdy inna działalność służy promocji apteki lub punktu aptecznego, jak i wtedy, gdy reklama apteki wykorzystywana jest do promowania innych usług lub przedsiębiorców – czytamy w uzasadnieniu.
Z nowszego uzasadnienia wykreślono też kilka długich akapitów, które szczegółowo opisywały powody utrzymania zakazu reklamy placówek obrotu pozaaptecznego. Usunięty tekst zawierał m.in.:
- Opis zagrożeń zdrowotnych wynikających z nadużywania leków OTC zakupionych w supermarketach czy na stacjach benzynowych (ryzyko krwotoków, zatrucia, uszkodzenia nerek).
- Argumentację o braku przeszkolonego personelu farmaceutycznego w takich placówkach.
- Porównanie zakazu reklamy leków do ograniczeń w reklamie alkoholu i wyrobów tytoniowych.
- Przykłady rozwiązań prawnych z innych państw UE (Holandia, Szwecja).
Katalog zabronionej reklamy aptek
Podsumowując warto przypomnieć, iż nowelizacja likwiduje dotychczasowy całkowity zakaz reklamy aptek, ale wprowadza też w tym zakresie ograniczenia. jeżeli przepisy wejdą w życie w takiej postaci, reklama aptek nie będzie mogła:
- polegać na oferowaniu w sposób pośredni lub bezpośredni jakiejkolwiek korzyści w zamian za nabycie asortymentu dostępnego w aptece lub punkcie aptecznym lub w zamian za skorzystanie z usług, świadczeń lub programów realizowanych w aptece lub punkcie aptecznym albo w zamian za dostarczenie dowodów na skorzystanie z tej oferty;
- stanowić reklamy porównawczej w rozumieniu ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji;
- być kierowana do dzieci ani młodzieży do ukończenia 18. roku życia, zawierać żadnego elementu, który jest do nich kierowany, ani posługiwać się ich wizerunkiem lub głosem;
- wykorzystywać wizerunku lub głosu osób znanych publicznie, osób posiadających wykształcenie medyczne lub sugerujących posiadanie takiego wykształcenia ani polegać na odwoływaniu się do zaleceń tych osób;
- zawierać treści sugerujących, iż w przypadku braku skorzystania z oferty nastąpi pogorszenie lub brak poprawy stanu zdrowia;
- wprowadzać w błąd;
- w ramach zawartego w niej przekazu, być łączona z informacjami, które nie dotyczą działalności apteki lub punktu aptecznego.
Jednocześnie kontekście wspomnianego wizerunku lub głosu (osób publicznych lub posiadających wykształcenie medyczne) przepisy doprecyzowują, iż chodzi zarówno o wizerunek lub głos faktycznej osoby, jak i wygenerowane cyfrowo.
Za naruszenie tych przepisów grozić będzie kara do 100 000 zł. Wszystkie wymienione działania będą uznane za niedozwoloną reklamę, niezależnie przez kogo jest ona prowadzona, finansowana bądź organizowana. W szczególności bez względu na to, czy prowadzi, finansuje bądź organizuje ją podmiot prowadzący aptekę lub punkt apteczny, czy przez podmiot trzeci.
