Jak wcześniejsza menopauza wpływa na mózg kobiet? Krótszy okres płodny wiązał się z szybszym spadkiem pamięci oraz większymi uszkodzeniami strukturalnymi mózgu.
Wczesna menopauza wpływa na szybsze problemy z pamięcią?
Dotychczasowe badania wskazują, iż kobiety częściej niż mężczyźni cierpią na chorobę Alzheimera. Menopauza, która wiąże się ze spadkiem poziomu estrogenów i innych hormonów, jest kluczowym momentem wpływającym na odporność i zdrowie mózgu.
Wcześniejsza menopauza i krótszy okres płodny wiążą się z szybszym pogarszaniem się pamięci. Nie jest jednak jasne, jak dokładnie wpływa to na strukturalny zanik, czyli zmniejszanie się objętości mózgu w starszym wieku. Dotychczasowe wyniki badań były niejednoznaczne i prowadzone na małych grupach.
Jak menopauza wpływa na mózg kobiet? Zanik mózgu, problemy z pamięcią i choroba Alzheimera
Badacze postanowili przeanalizować dane z dwóch dużych projektów. Chcieli sprawdzić, czy wcześniejsza menopauza przyspiesza zanik mózgu u kobiet w późniejszym wieku oraz jak wpływa na pamięć i ryzyko wystąpienia choroby Alzheimera wiele lat po menopauzie.
W badaniu wzięły udział 2603 starsze kobiety z dwóch projektów badawczych. W momencie włączenia żadna z nich nie cierpiała na otępienie. Uczestniczki przechodziły coroczne badania i zgodziły się na przekazanie mózgu do badań po śmierci. Do analiz wybrano kobiety z pełnymi danymi dotyczącymi wieku pierwszej i ostatniej miesiączki.
Naukowcy analizowali wiek menopauzy oraz długość okresu płodnego, a także rodzaj menopauzy (naturalna vs. chirurgiczna) i fakt stosowania hormonalnej terapii menopauzalnej w tzw. „okienku możliwości” (do 5 lat wokół menopauzy).
Badacze oceniali funkcje poznawcze i diagnozę. Wykonywali coroczne testy pamięci i zdolności umysłowych oraz rozpoznanie choroby Alzheimera. Sprawdzali również stan mózgu po śmierci, wykonując badania neuropatologiczne (m.in. obecność białek amyloidowych i zmian typowych dla choroby Alzheimera). Oceniano także strukturę mózgu za życia uczestniczek dzięki skanów rezonansu magnetycznego, wykonywanych co 2 lata. Mierzyły one zanik istoty szarej i białej oraz konkretnych obszarów, np. hipokampa.
Negatywny wpływ na zdrowie mózgu
Wyniki badania wykazały, iż w całej grupie wcześniejsza menopauza wiązała się z krótszym czasem do diagnozy choroby Alzheimera. Związek ten był szczególnie silny u kobiet, które przeszły menopauzę chirurgiczną. W tej grupie każdy rok wcześniejszej menopauzy zwiększał ryzyko diagnozy o 3%. Ponadto wcześniejszy wiek menopauzy wiązał się z szybszym spadkiem zarówno ogólnych funkcji poznawczych, jak i pamięci epizodycznej.
Badanie rezonansem magnetycznym wykazało, iż wcześniejsza menopauza wiązała się z nieznacznie szybszym zanikiem całkowitej objętości mózgu. Znacznie silniejszy związek dotyczył jednak innego wskaźnika. U kobiet po menopauzie naturalnej im wcześniej ona wystąpiła, tym szybciej narastały uszkodzenia naczyniowe w istocie białej mózgu. U kobiet, u których menopauza nastąpiła 5 lat wcześniej, w ciągu dekady gromadziło się o ok. 15% więcej takich uszkodzeń.
Analiza tkanki mózgowej pobranej po śmierci nie wykazała natomiast bezpośredniego, statystycznie istotnego związku z wiekiem menopauzy po uwzględnieniu zmiennych zakłócających. U kobiet po menopauzie chirurgicznej zaobserwowano jedynie lekką tendencję w kierunku większego nasilenia zmian neuropatologicznych typowych dla choroby Alzheimera. Analizy nie wykazały też, aby stosowanie hormonalnej terapii menopauzalnej istotnie zmieniało lub hamowało te trajektorie zmian w strukturze mózgu. Autorzy zaznaczają jednak, iż stosunkowo kilka kobiet przyjmowało hormonoterapię ściśle według współczesnych wytycznych, co mogło ograniczyć możliwość wykrycia takiego efektu.
Długość okresu reprodukcyjnego (czas od pierwszej do ostatniej miesiączki) prowadziła do wniosków spójnych z tymi dotyczącymi wieku menopauzy. Krótszy okres płodny wiązał się z szybszym spadkiem pamięci oraz większymi uszkodzeniami strukturalnymi mózgu.
Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie JAMA Network Open.
