Długotrwała awaria prądu może odciąć mieszkańców nie tylko od światła, internetu i płatności kartą. Dla osób przechowujących w lodówce insulinę, niektóre antybiotyki, krople do oczu lub leki biologiczne może oznaczać znacznie poważniejszy problem. Ministerstwo Zdrowia ostrzega, iż niewłaściwe warunki mogą obniżyć trwałość i skuteczność preparatu, a w skrajnych sytuacjach stworzyć zagrożenie dla zdrowia. Leków nie wolno jednak samodzielnie wyrzucać, zamrażać ani odstawiać.
Bloki na jednym z osiedli w Warszawie | Fot. Warszawa w Pigułce.Prąd znika w całej okolicy, a operator nie potrafi jeszcze podać terminu usunięcia awarii. W większości domów pierwszym odruchem będzie sprawdzenie telefonu, latarek i zawartości zamrażarki.
Dla części osób najważniejsza powinna być jednak domowa apteczka. Niektóre leki muszą być przechowywane w ściśle określonej temperaturze. o ile lodówka przestaje chłodzić, nie ma jednej zasady mówiącej, iż wszystkie preparaty pozostają bezpieczne przez określoną liczbę godzin.
Decydują informacje dotyczące konkretnego leku.
Rząd ostrzega przed skutkami blackoutu
Rządowy „Poradnik bezpieczeństwa” wskazuje, iż długotrwały brak prądu może potrwać choćby kilka dni. Jednocześnie mieszkańcy mogą stracić dostęp do wody, ogrzewania, internetu, telefonii oraz płatności kartą.
Dlatego państwo zaleca przygotowanie zapasów na minimum trzy doby, naładowanie powerbanków oraz opracowanie rodzinnego planu działania. Oficjalne zalecenia dotyczące blackoutu
Osoby przyjmujące leki muszą uwzględnić jeszcze jeden scenariusz: zatrzymanie lodówki i stopniowy wzrost temperatury wewnątrz urządzenia.
Ministerstwo Zdrowia podkreśla, iż leki przechowywane w niewłaściwych warunkach mogą stracić część skuteczności. W skrajnych przypadkach ich zastosowanie może być niebezpieczne. Jednocześnie resort zaznacza, iż niektóre insuliny mogą być przechowywane w temperaturze pokojowej choćby przez kilkadziesiąt dni. Nie dotyczy to jednak automatycznie każdego preparatu. Komunikat Ministerstwa Zdrowia
Nie wyjmuj leków z lodówki bez potrzeby
Po zaniku zasilania jednym z najważniejszych działań jest ograniczenie otwierania drzwi lodówki.
Każde otwarcie wpuszcza do środka cieplejsze powietrze. Nie należy więc wielokrotnie wyjmować leków, oglądać opakowań i ponownie odkładać ich na półkę.
Najlepiej:
- pozostawić preparaty w zamkniętej lodówce,
- sprawdzić instrukcję przechowywania konkretnego leku,
- zanotować godzinę zaniku zasilania,
- kontrolować temperaturę termometrem lodówkowym, jeżeli jest dostępny,
- śledzić komunikaty operatora o przewidywanym czasie awarii,
- przygotować plan bezpiecznego przeniesienia leków, jeżeli przerwa się przedłuża.
Termometr pozwala ustalić, co naprawdę działo się w urządzeniu. Sama informacja, iż „prądu nie było kilka godzin”, może nie wystarczyć farmaceucie lub producentowi do oceny przydatności preparatu.
Najgroźniejszy błąd: bezpośrednie położenie leku na lodzie
W sytuacji awaryjnej część osób natychmiast przekłada preparaty do torby z lodem albo zamrożonymi wkładami. Może to uchronić lek przed ogrzaniem, ale jednocześnie stworzyć inne zagrożenie – zamrożenie preparatu.
Niektóre leki, w tym insuliny, mogą zostać uszkodzone przez zbyt niską temperaturę. Dlatego preparatu nie powinno się przykładać bezpośrednio do lodu, zamrożonego wkładu ani ściany zamrażarki.
Jeżeli używana jest torba termoizolacyjna:
- lek powinien pozostać w oryginalnym opakowaniu,
- należy oddzielić go od wkładów warstwą materiału,
- trzeba monitorować temperaturę,
- nie wolno dopuścić do zamarznięcia preparatu,
- należy postępować zgodnie z ulotką lub wskazaniem producenta.
Amerykańska Agencja Żywności i Leków podkreśla, iż insulinę należy utrzymywać możliwie chłodną, ale nie wolno jej zamrażać. Preparatu, który zamarzł, nie należy używać. Zalecenia FDA dotyczące insuliny podczas sytuacji kryzysowej
Nie każda insulina ma identyczne zasady
W sieci można znaleźć informacje, iż insulinę wolno przechowywać poza lodówką przez 28 albo 30 dni. Traktowanie tego jako uniwersalnej zasady może być niebezpieczne.
Dopuszczalny czas i temperatura zależą między innymi od:
- rodzaju insuliny,
- producenta,
- konkretnej nazwy handlowej,
- formy opakowania,
- tego, czy fiolka lub wkład zostały już otwarte,
- wcześniejszych warunków przechowywania,
- temperatury, na którą preparat był narażony.
Niektóre produkty mogą być przez określony czas przechowywane w temperaturze pokojowej, inne wymagają znacznie bardziej rygorystycznych warunków.
Najważniejszym źródłem jest ulotka dołączona do konkretnego preparatu. W razie wątpliwości należy skontaktować się z farmaceutą, lekarzem albo producentem.
Nie odstawiaj insuliny na własną rękę
Jeżeli istnieje podejrzenie, iż insulina była przechowywana nieprawidłowo, nie należy samodzielnie przerywać leczenia.
FDA wskazuje, iż jeżeli lek podtrzymujący życie jest potrzebny, a nowego opakowania nie można gwałtownie uzyskać, w sytuacji kryzysowej może zajść konieczność czasowego używania dostępnego preparatu do momentu zdobycia zastępczego. Decyzję należy możliwie gwałtownie skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.
Osoba chora na cukrzycę powinna częściej kontrolować poziom glukozy zgodnie z indywidualnymi zaleceniami. Osłabienie działania insuliny może prowadzić do pogorszenia kontroli glikemii.
Nie wolno również samodzielnie:
- zwiększać dawki „na wszelki wypadek”,
- zamieniać rodzaju insuliny,
- przechodzić na preparat innego producenta,
- zmieniać częstotliwości podawania,
- rezygnować z kolejnej dawki.
Takie zmiany powinny być podejmowane z udziałem lekarza. Różne insuliny mogą mieć odmienny czas działania, a niewłaściwa zamiana grozi zarówno hiperglikemią, jak i niebezpiecznym spadkiem poziomu cukru.
Problem nie dotyczy tylko insuliny
W lodówkach przechowuje się wiele różnych preparatów termolabilnych, czyli wrażliwych na temperaturę.
Portal Pacjent.gov.pl wymienia wśród nich między innymi:
- insuliny,
- szczepionki,
- niektóre krople do oczu,
- wybrane probiotyki,
- niektóre globulki i czopki,
- część antybiotyków przygotowanych w formie zawiesiny.
Do tej grupy mogą należeć również wybrane leki biologiczne i hormonalne. Każdy z nich może mieć inne wymagania.
Narodowy Fundusz Zdrowia zaleca przechowywanie leków termolabilnych na środkowej półce lodówki, z dala od tylnej ścianki. Nie powinno się układać ich w drzwiach, gdzie temperatura zmienia się przy każdym otwarciu. Zasady przechowywania leków na Pacjent.gov.pl
Wygląd leku nie daje pełnej odpowiedzi
Zmiana koloru, zapachu, konsystencji, pojawienie się osadu albo uszkodzenie opakowania są sygnałami ostrzegawczymi. Brak widocznych zmian nie gwarantuje jednak, iż lek zachował pełną skuteczność.
Niektórych uszkodzeń spowodowanych temperaturą nie da się rozpoznać gołym okiem.
Dlatego po przywróceniu zasilania warto zebrać następujące informacje:
- nazwę preparatu i producenta,
- numer serii,
- termin ważności,
- godzinę rozpoczęcia i zakończenia awarii,
- najwyższą zarejestrowaną temperaturę,
- informację, czy lek mógł zamarznąć,
- stan opakowania,
- datę pierwszego otwarcia.
Z tymi danymi należy skontaktować się z farmaceutą, lekarzem lub producentem. Ułatwi to ocenę, czy preparat przez cały czas może być stosowany.
Tego nie wolno robić po powrocie prądu
Po uruchomieniu lodówki nie należy automatycznie uznawać, iż problem zniknął. Ponowne schłodzenie nie przywraca leku do stanu sprzed awarii, o ile wcześniej doszło do utraty jego adekwatności.
Nie wolno:
- zamrażać leku, aby „nadrobić” okres bez chłodzenia,
- odkładać preparatu do lodówki bez zapisania czasu awarii,
- usuwać opakowania i ulotki,
- stosować preparatu zalanego brudną lub powodziową wodą,
- wyrzucać leków do toalety albo zwykłego kosza,
- przerywać terapii bez zapewnienia bezpiecznego zamiennika.
Ministerstwo Zdrowia ostrzega, iż leków, które zostały zalane, nie powinno się używać choćby wtedy, gdy opakowanie wygląda na zamknięte. Należy je przekazać do utylizacji zgodnie z lokalnymi zasadami, najczęściej do wyznaczonego pojemnika w aptece.
Przygotuj zestaw, zanim nastąpi awaria
Osoba przyjmująca leki wymagające chłodzenia nie powinna czekać z przygotowaniami do momentu zaniku prądu.
Przydatny zestaw może obejmować:
- aktualną listę leków i dawek,
- papierową kopię recept lub dokumentacji,
- oryginalne opakowania wraz z ulotkami,
- termometr do lodówki,
- torbę termoizolacyjną,
- wkłady chłodzące,
- materiał oddzielający lek od zamrożonego wkładu,
- numery do lekarza, apteki i producenta,
- zapas środków potrzebnych do podania leku,
- plan uzyskania nowego opakowania.
Listę leków warto przechowywać również na papierze. Podczas blackoutu telefon może się rozładować, internet przestać działać, a dostęp do Internetowego Konta Pacjenta może być utrudniony.
Kiedy trzeba szukać pilnej pomocy?
Jeżeli osoba przyjmująca insulinę ma niebezpiecznie wysoki lub niski poziom glukozy, zaburzenia świadomości, nasilone wymioty, trudności w oddychaniu, drgawki albo inne gwałtownie pogarszające się objawy, należy korzystać z pilnej pomocy medycznej.
W stanie bezpośredniego zagrożenia życia trzeba zadzwonić pod numer 112 lub 999.
W sprawach niewymagających interwencji ratowników można skontaktować się z lekarzem, farmaceutą albo Telefoniczną Informacją Pacjenta pod numerem 800 190 590.
Najważniejsze są trzy zasady
Gdy gaśnie prąd, a w lodówce znajdują się leki, nie należy wpadać w panikę. Trzeba jednak działać według przygotowanego wcześniej planu.
Najważniejsze zasady to:
- Nie otwieraj lodówki bez potrzeby i zanotuj godzinę awarii.
- Nie kładź leku bezpośrednio na lodzie i nie dopuść do jego zamarznięcia.
- Nie odstawiaj terapii ani nie wyrzucaj preparatu bez konsultacji z farmaceutą, lekarzem lub producentem.
Nie istnieje jedna liczba godzin ani jedna temperatura odpowiednia dla wszystkich leków. O bezpieczeństwie konkretnego preparatu decydują jego ulotka, rzeczywiste warunki przechowywania i profesjonalna ocena. W przypadku insuliny taka wiedza może mieć bezpośrednie znaczenie dla zdrowia, a choćby życia pacjenta.
