RSV kojarzy się przede wszystkim z niemowlętami i małymi dziećmi. Tymczasem zakażenie syncytialnym wirusem oddechowym może być groźne również dla osób starszych, zwłaszcza tych, które chorują przewlekle. Dziś mamy już skuteczne sposoby profilaktyki – zarówno dla najmłodszych, jak i seniorów. Sprawdzamy, kto może skorzystać z ochrony przeciw RSV i ile kosztuje.
Jesień i zima to czas, w którym wracają infekcje dróg oddechowych. Jednym z wirusów, które w tym okresie mogą dawać się we znaki, jest RSV – syncytialny wirus oddechowy. Zakażenie u większości zdrowych dorosłych osób może przypominać zwykłe przeziębienie. Inaczej sytuacja wygląda jednak u niemowląt, małych dzieci oraz osób starszych.
RSV może prowadzić do zapalenia oskrzelików, zapalenia płuc i ciężkiej niewydolności oddechowej. U seniorów ryzyko ciężkiego przebiegu zwiększają m.in. choroby przewlekłe. Dlatego profilaktyka RSV obejmuje dziś dwie szczególnie ważne grupy: najmłodsze dzieci oraz osoby starsze.
RSV – wirus, którego nie warto lekceważyć
RSV jest powszechnym wirusem powodującym zakażenia układu oddechowego. Do zakażenia dochodzi przede wszystkim drogą kropelkową i kontaktową. Wirus może przetrwać przez pewien czas na powierzchniach, dlatego łatwo przenosi się między ludźmi.
Zakażenia mają charakter sezonowy – w Polsce występują przede wszystkim od jesieni do wiosny, ze szczytem zachorowań zwykle w styczniu i lutym.
U starszych dzieci i zdrowych dorosłych RSV często powoduje objawy przypominające przeziębienie: katar, kaszel, ból gardła czy stan podgorączkowy. Problem zaczyna się wtedy, gdy infekcja schodzi do dolnych dróg oddechowych.
U niemowląt i osób starszych RSV może prowadzić do zapalenia oskrzelików, zapalenia płuc, niewydolności oddechowej i hospitalizacji.
Nie istnieje lek, który pozwalałby w prosty sposób zatrzymać zakażenie RSV. Leczenie ma przede wszystkim charakter objawowy i wspomagający. Dlatego tak duże znaczenie ma zapobieganie ciężkiemu przebiegowi infekcji.
Dlaczego RSV jest szczególnie niebezpieczny dla niemowląt?
Najmłodsze dzieci mają jeszcze niedojrzały układ odpornościowy i węższe drogi oddechowe. choćby stosunkowo niewielki obrzęk błony śluzowej i zalegająca wydzielina mogą utrudniać oddychanie.
Największe ryzyko ciężkiego przebiegu dotyczy niemowląt, szczególnie w pierwszych miesiącach życia, oraz dzieci z określonymi czynnikami ryzyka. Dlatego w przypadku najmłodszych dzieci profilaktyka RSV ma szczególne znaczenie.
Co istotne, dzieci nie są w tej chwili szczepione przeciw RSV tak jak dorosłe osoby. Stosuje się u nich tzw. immunoprofilaktykę bierną, czyli podanie gotowych przeciwciał monoklonalnych.
Na czym polega immunoprofilaktyka?
Przeciwciała monoklonalne są gotowymi przeciwciałami skierowanymi przeciw wirusowi RSV. Podane dziecku zapewniają ochronę w okresie, w którym jest ono szczególnie narażone na zakażenie.
Program Szczepień Ochronnych na 2026 r. zaleca bierne uodpornienie noworodków, niemowląt oraz dzieci do ukończenia 2. roku życia w celu zapobiegania chorobom dolnych dróg oddechowych wywoływanym przez RSV. W praktyce oznacza to, iż w przypadku dziecka trzeba ustalić z lekarzem, jaka forma profilaktyki jest odpowiednia, biorąc pod uwagę m.in. wiek dziecka, termin urodzenia, sezon RSV oraz ewentualne czynniki ryzyka.
A co z dziećmi urodzonymi przed sezonem RSV?
W Polsce realizowane są starania o rozszerzenie dostępu do nirsewimabu – długo działającego przeciwciała monoklonalnego stosowanego w profilaktyce RSV u niemowląt. W 2026 r. procedowane były wnioski dotyczące objęcia tego preparatu refundacją zarówno w ramach programu lekowego, jak i refundacji aptecznej.
Nirsewimab nie został jeszcze objęty refundacją, natomiast dzieci z określonych grup wysokiego ryzyka mogą korzystać z programu lekowego z zastosowaniem paliwizumabu. Warto więc przed rozpoczęciem sezonu infekcyjnego zapytać pediatrę lub neonatologa, jaka profilaktyka jest dostępna dla konkretnego dziecka.
Czy szczepienie mamy może chronić dziecko?
Drugą metodą ochrony niemowlęcia jest szczepienie kobiety w ciąży. W Polsce dostępna jest dla nich szczepionka Abrysvo – bezpłatna, bo w pełni refundowana przez NFZ (potrzebna jest na nią recepta). Celem jej podania nie jest tylko ochrona przyszłej mamy, ale przede wszystkim przekazanie przeciwciał dziecku przez łożysko. Dzięki temu noworodek otrzymuje bierną ochronę w pierwszych miesiącach życia, czyli w okresie, kiedy zakażenie RSV może być szczególnie niebezpieczne. Szczepienie przeciw RSV może być podawane w ciąży zgodnie z aktualnymi zaleceniami.
Co ważne, szczepienie ciężarnej kobiety nie powinno być traktowane jako powód do automatycznego rezygnowania z profilaktyki biernej u dziecka. O tym, czy dziecko powinno otrzymać przeciwciała, powinien zdecydować lekarz, uwzględniając m.in. czas szczepienia matki, datę urodzenia dziecka oraz okres występowania RSV.
RSV u seniora – dlaczego ryzyko rośnie z wiekiem?
RSV nie jest wyłącznie problemem pediatrycznym. U osób starszych układ odpornościowy działa mniej sprawnie, a wraz z wiekiem częściej występują choroby przewlekłe. Choroby serca, przewlekłe choroby płuc, cukrzyca czy inne przewlekłe schorzenia mogą zwiększać ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji.
RSV u seniora może oznaczać nie tylko kilka dni kaszlu i osłabienia. Zakażenie może prowadzić do zapalenia płuc, zaostrzenia chorób przewlekłych, hospitalizacji, a w najcięższych przypadkach także zagrożenia życia. Dlatego osobom starszym zaleca się rozważenie szczepienia przeciw RSV, szczególnie jeżeli mają dodatkowe czynniki ryzyka.
Doświadczenia kliniczne pokazują, iż szczepionki przeciw RSV skutecznie ograniczają przede wszystkim cięższe postacie zakażenia.
– W badaniach klinicznych szczepionki przeciwko RSV wykazały wysoką skuteczność w zapobieganiu przede wszystkim zakażeniom dolnych dróg oddechowych, zapaleniom płuc, zakażeniom o cięższym przebiegu u osób starszych. Ta skuteczność sięgała około 80 proc., czyli była bardzo wysoka – podkreśla prof. Jacek Wysocki, kierownik Katedry i Zakładu Profilaktyki Zdrowotnej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu.
Celem szczepienia nie jest wyłącznie zmniejszenie liczby infekcji. Najważniejsza jest ochrona przed ciężkim przebiegiem, zapaleniem płuc i hospitalizacją.
Mniej hospitalizacji dzięki profilaktyce
Dane z innych państw pokazują, iż wysoka wyszczepialność seniorów może mieć przełożenie na liczbę hospitalizacji. Prof. Jacek Wysocki przywołuje przykład Szkocji. W pierwszym sezonie udało się tam zaszczepić około 65 proc. populacji osób starszych. Efekt? Okazało się, iż przyjęcia do szpitali z powodu zapaleń płuc wywołanych RSV spadły o 62 proc.
– Nikt z nas się nie spodziewał, iż jeden sezon szczepienia seniorów przeciwko RSV może się odbić tak ogromnym spadkiem przyjęć do szpitali – dodaje prof. Jacek Wysocki.
Nie oznacza to oczywiście, iż zaszczepiona osoba na pewno nie zachoruje. Sens profilaktyki polega przede wszystkim na zmniejszeniu ryzyka ciężkiej choroby i jej konsekwencji.
Kto może zaszczepić się przeciw RSV?
W Polsce dostępne są w tej chwili dwie szczepionki przeciw RSV dla dorosłych: Abrysvo i Arexvy.
Osoby w wieku 65 lat i starsze
To grupa, dla której szczepienie przeciw RSV jest szczególnie istotne. Szczepionka jest dla nich bezpłatna – refundacja wynosi 100 proc. Dotyczy to zarówno Abrysvo, jak i Arexvy, zgodnie z aktualnymi zasadami refundacji. Do realizacji szczepienia potrzebna jest recepta z odpowiednim uprawnieniem.
Osoby w wieku 60–64 lata
W tej grupie szczepienie przeciw RSV jest objęte refundacją 50 proc. W przypadku szczepionki Abrysvo cena dla pacjenta przy 50-procentowej refundacji wynosi – według informacji NFZ – 408,86 zł.
Osoby w wieku 50–59 lat
Szczepienie może być zalecane osobom z podwyższonym ryzykiem ciężkiego przebiegu zakażenia, np. ze względu na choroby przewlekłe. W tej grupie nie jest ono jednak objęte powszechną refundacją.
Ostateczną decyzję o szczepieniu warto omówić z lekarzem, szczególnie w przypadku chorób przewlekłych.
Czy można zaszczepić się przeciw RSV i grypie podczas jednej wizyty?
Tak. To dobra wiadomość szczególnie dla seniorów, którzy jesienią i zimą powinni pomyśleć o kilku elementach profilaktyki jednocześnie. Szczepienie przeciw RSV może być podane podczas tej samej wizyty co szczepienie przeciw grypie, jeżeli pozwala na to charakterystyka konkretnego preparatu i po przeprowadzeniu kwalifikacji medycznej. Szczepionki podaje się wówczas w różne miejsca wkłucia. Dzięki temu można ograniczyć liczbę wizyt i zmniejszyć ryzyko odkładania któregoś ze szczepień na później.
Czy szczepienie przeciw RSV chroni przed każdym przeziębieniem?
Nie. To bardzo ważne, aby nie oczekiwać od szczepienia ochrony przed wszystkimi infekcjami dróg oddechowych. RSV jest jednym z wielu wirusów odpowiedzialnych za infekcje sezonowe. Szczepienie ma chronić przed chorobami wywołanymi przez RSV, przede wszystkim przed ich cięższymi postaciami i powikłaniami.
Podobnie działa profilaktyka bierna u niemowląt – jej celem jest zmniejszenie ryzyka choroby dolnych dróg oddechowych wywołanej przez RSV.
Czy szczepienie przeciw RSV jest bezpieczne?
Szczepionki przeciw RSV są szczepionkami inaktywowanymi. Po ich podaniu, podobnie jak po innych szczepieniach, mogą wystąpić działania niepożądane. Najczęściej są to miejscowa bolesność w miejscu wkłucia, zmęczenie, bóle mięśni, głowy lub stawów. Zwykle mają łagodny charakter i ustępują w ciągu kilku dni.
Jak w przypadku każdego szczepienia, przed podaniem preparatu lekarz przeprowadza kwalifikację i ocenia aktualny stan zdrowia oraz ewentualne przeciwwskazania.
RSV – kto powinien szczególnie pomyśleć o profilaktyce?
Niemowlęta i małe dzieci
- szczególnie w pierwszym sezonie RSV,
- wcześniaki i dzieci z określonymi czynnikami ryzyka ciężkiego przebiegu,
- dzieci z wybranymi chorobami przewlekłymi.
Kobiety w ciąży
- szczepienie może zapewnić dziecku bierną ochronę w pierwszych miesiącach życia,
- szczepionka Abrysvo jest w tej chwili bezpłatna w ramach refundacji.
Osoby starsze
- szczególnie osoby po 60. roku życia,
- przede wszystkim osoby z chorobami przewlekłymi i zwiększonym ryzykiem ciężkiego przebiegu,
- osoby w wieku 65+ mogą korzystać z bezpłatnego szczepienia.
Nie czekajmy na początek sezonu infekcyjnego
RSV nie jest nowym wirusem. Nowe są natomiast możliwości jego skutecznej profilaktyki. W przypadku niemowląt szczególne znaczenie ma odpowiednie zabezpieczenie dziecka przed jego pierwszym sezonem RSV. W przypadku seniorów warto natomiast pomyśleć o szczepieniu jeszcze przed nasileniem zachorowań.
Prof. Jacek Wysocki podkreśla, iż doświadczenia pierwszego sezonu refundowanej profilaktyki wśród osób starszych są bardzo zachęcające:
– Pierwszy sezon profilaktyki RSV w grupie osób starszych to prawdziwy sukces – stwierdził.
I właśnie dlatego o RSV warto pomyśleć nie dopiero wtedy, gdy w domu pojawi się infekcja, ale wcześniej – kiedy można jeszcze zaplanować skuteczną ochronę.
