Ból pojawia się późno i nie tam, gdzie pacjent się go spodziewa
Rak jelita grubego przez wiele miesięcy rozwija się bez dolegliwości bólowych, a to właśnie brak bólu najczęściej opóźnia zgłoszenie się do lekarza. Błona śluzowa jelita nie ma receptorów bólowych reagujących na powolny wzrost guza — dolegliwości zaczynają się dopiero wtedy, gdy zmiana zwęża światło jelita, nacieka ścianę albo drażni otrzewną.
Pacjenci opisują wtedy ból kurczowy, przychodzący falami, zwykle w podbrzuszu po lewej stronie przy nowotworach esicy i odbytnicy, a po prawej — przy guzach kątnicy i okrężnicy wstępującej. Ból nasila się po posiłku, bo perystaltyka próbuje przepchnąć treść przez zwężone miejsce. Towarzyszą mu wzdęcia, przelewania i uczucie niepełnego wypróżnienia, nazywane parciem naglącym.
Objawy, które wyprzedzają ból
Zanim cokolwiek zaboli, organizm wysyła sygnały łatwe do zbagatelizowania. Zmiana rytmu wypróżnień utrzymująca się dłużej niż trzy tygodnie — naprzemienne biegunki i zaparcia albo stolce o ołówkowatym kształcie — należy do najczęstszych. Drugi sygnał to krew w stolcu: jasnoczerwona przy zmianach w odbytnicy, ciemna i smolista przy guzach wyżej położonych.
Niedokrwistość z niedoboru żelaza bywa pierwszym i jedynym odchyleniem w morfologii. Osłabienie, bladość, zadyszka przy wchodzeniu po schodach i szybkie męczenie się to często efekt przewlekłego, niewidocznego gołym okiem krwawienia z guza. Utrata masy ciała powyżej pięciu procent w ciągu pół roku bez zmiany diety również wymaga diagnostyki.
Kiedy ból oznacza zaawansowaną chorobę
Silny, stały ból brzucha z zatrzymaniem gazów i stolca oraz wymiotami wskazuje na niedrożność mechaniczną — to stan wymagający pilnej operacji. Ból w prawym podżebrzu i powiększenie wątroby mogą świadczyć o przerzutach. Ból okolicy krzyżowej i pośladków zdarza się przy naciekaniu splotów nerwowych przez raka odbytnicy, a ból pleców promieniujący do nogi bywa mylony z rwą kulszową i leczony miesiącami przez ortopedę.
Ryzyko rośnie po pięćdziesiątym roku życia, przy dodatnim wywiadzie rodzinnym, w chorobie Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego, przy otyłości, paleniu tytoniu i diecie ubogiej w błonnik z dużą ilością czerwonego i przetworzonego mięsa.
Kolonoskopia pozostaje badaniem rozstrzygającym: pozwala nie tylko wykryć zmianę i pobrać wycinki, ale też usunąć polipa, zanim przekształci się w raka. Proces ten trwa zwykle od siedmiu do dziesięciu lat, co daje szerokie okno na interwencję. Test na krew utajoną w kale wykonuje się co roku, kolonoskopię przesiewową — co dziesięć lat, a przy obciążeniu rodzinnym diagnostykę zaczyna się dziesięć lat wcześniej niż wiek zachorowania krewnego.
