Zdrowy, smaczny i bezpieczny, a przy tym wspierający metabolizm młodych ludzi. Taki ma być napój smoothie opracowywany w ramach międzynarodowego projektu 4Sir2. Do jego produkcji zostaną wykorzystane pozostałości po przetwórstwie czerwonych winogron, które dotychczas często traktowano jako odpad. istotną rolę w przedsięwzięciu odgrywają polscy naukowcy.
Projekt jest odpowiedzią na narastający problem nadwagi i otyłości wśród dzieci i młodzieży. Nadmierna masa ciała dotyczy już średnio co trzeciego chłopca i co piątej dziewczynki w Unii Europejskiej. Szczególnie niepokojąca jest sytuacja w Polsce, gdzie dzieci należą do najszybciej przybierających na wadze w Europie.
Celem projektu 4Sir2 Smoothy jest stworzenie funkcjonalnego napoju zawierającego prozdrowotne składniki pozyskiwane z wytłoków czerwonych winogron. Jednym z najważniejszych będzie trans-resweratrol, czyli naturalny polifenol o silnych adekwatnościach antyoksydacyjnych. Substancja ta może wpływać na procesy związane z metabolizmem, gospodarką energetyczną organizmu oraz spalaniem tłuszczów.
Polacy odpowiadają za najważniejszy składnik
W projekcie uczestniczy 16 partnerów z dziewięciu europejskich krajów. Reprezentują oni środowiska naukowe, przemysł spożywczy, rolnictwo, prawo i przedsiębiorczość. Liderem przedsięwzięcia jest Centrum Badań i Innowacji Pro-Akademia.
Jedno z kluczowych zadań powierzono naukowcom z Sieci Badawczej Łukasiewicz – Instytutu Nowych Syntez Chemicznych. Dziewięcioosobowy zespół pracuje nad opracowaniem możliwie skutecznych i przyjaznych środowisku metod pozyskiwania trans-resweratrolu.
– Wierzymy, iż realizacja projektu zaowocuje nie tylko powstaniem wyjątkowego produktu żywnościowego, ale także przyczyni się do stworzenia i wdrożenia kolejnych innowacji – podkreśla dr inż. Dorota Kostrzewa, kierownik Grupy Badawczej Ekstrakcja Nadkrytyczna w Łukasiewicz – INS.
Surowiec wykorzystywany w badaniach pochodzi z Mołdawii. Partner przemysłowy Purcari przekazuje pozostałości powstające podczas przetwórstwa czerwonych winogron. Do tej pory znaczna część tego materiału była po prostu marnowana, mimo iż winogrona są naturalnym źródłem resweratrolu.
Wytłoki zostają najpierw wysuszone z wykorzystaniem technologii opracowywanej przez łotewsko-polski zespół, a następnie trafiają do Polski. W laboratoriach Łukasiewicz – INS wydobywane są z nich pożądane substancje. W przyszłości proces ma być realizowany w większej skali z użyciem ekstrakcji nadkrytycznej.
Polscy naukowcy współpracują w tym zakresie z belgijską firmą Celabor oraz Uniwersytetem Hohenheim w Niemczech. Ich wspólnym zadaniem jest takie opracowanie metod przetwarzania wytłoków, aby uzyskać możliwie wysoką zawartość substancji aktywnych w gotowych ekstraktach.
Z winogron ma zostać wykorzystane niemal wszystko
Twórcy projektu podkreślają, iż nie chcą ograniczać się jedynie do pozyskiwania resweratrolu. Około 60 proc. pozostałości po przetwórstwie winogron stanowi woda, natomiast zawartość samego resweratrolu może wynosić mniej niż jeden procent.
Pozostałe składniki również mają zostać odpowiednio zagospodarowane. Badacze analizują możliwość wykorzystania ich do produkcji dodatkowych składników funkcjonalnych dla przemysłu spożywczego, węgla winogronowego oraz nawozów, które mogłyby wrócić do mołdawskich gospodarstw i wspierać kolejne uprawy winorośli.
– Nie chcemy marnować pozostałej części. To doskonały przykład gospodarki cyrkularnej – zaznacza dr inż. Dorota Kostrzewa.
Oznacza to, iż projekt ma nie tylko przynieść nowy produkt spożywczy, ale także pokazać, jak odpady z jednej gałęzi produkcji mogą stać się wartościowym surowcem dla kolejnych zastosowań.
Napój przejdzie badania
Za opracowanie receptury smoothie odpowiadać będą naukowcy z Uniwersytetu Tuscia we Włoszech oraz Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie.
W kolejnych etapach projektu Instytut Centrum Zdrowia Matki Polki przeprowadzi badania służące ocenie wpływu napoju na zdrowie nastolatków i młodych dorosłych. Naukowcy sprawdzą między innymi, czy jego spożywanie może wspierać redukcję masy ciała oraz poprawę parametrów zdrowotnych.
Zgodnie z założeniami napój ma wpływać na aktywację genów odpowiedzialnych za syntezę białek nazywanych sirtuinami. Białka te uczestniczą w regulowaniu metabolizmu i gospodarki energetycznej organizmu. Zawarty w smoothie trans-resweratrol ma wspierać te procesy, a tym samym ograniczać ryzyko rozwoju otyłości.
Nie będzie to jednak cudowny środek zastępujący zdrową dietę i aktywność fizyczną. Napój ma być jednym z elementów profilaktyki i wsparcia prawidłowego stylu życia, a jego rzeczywista skuteczność zostanie oceniona podczas zaplanowanych badań.
Problem dotyczy coraz większej liczby dzieci
Dane dotyczące masy ciała najmłodszych mieszkańców Polski są niepokojące. Nadwagę, w tym otyłość, stwierdzono u około 32 proc. polskich dzieci w wieku ośmiu lat. Nadmierną masę ciała miało 36 proc. chłopców i 29 proc. dziewczynek.
Wśród 33 analizowanych państw polscy chłopcy zajęli szóste miejsce pod względem częstości występowania nadmiernej masy ciała, a dziewczynki trzynaste.
Szacuje się, iż każdego roku w Polsce może przybywać około 400 tys. dzieci z nadwagą, w tym 80 tys. z otyłością. W całej Europie liczba dzieci z nadmierną masą ciała może rosnąć rocznie o 1,3 mln, z czego około 300 tys. przypadków będzie dotyczyć otyłości.
Pięć milionów euro na badania
Pełna nazwa przedsięwzięcia brzmi „4Sir2 Smoothy: Building a Healthy Drink Ecosystem to Prevent Childhood Obesity”, czyli „Budowanie ekosystemu zdrowych napojów w celu zapobiegania otyłości wśród dzieci”.
Budżet projektu realizowanego w ramach unijnego programu Horyzont Europa wynosi pięć milionów euro. Prace rozpoczęły się we wrześniu 2025 roku i mają potrwać do lutego 2030 roku. Dopiero po zakończeniu badań i kolejnych etapów wdrożeniowych napój będzie mógł trafić do polskich i europejskich sklepów.
Projekt otrzymał dofinansowanie z programu badań i innowacji Horyzont Europa Unii Europejskiej na podstawie umowy o dotację nr 101181746 – 4Sir2 – HORIZON-CL6-2024-FARM2FORK-01.
