Prezentujemy Onkoserwis – comiesięczny przegląd najważniejszych i najciekawszych newsów z obszaru onkologii, przygotowywany przez specjalistów Polskiej Ligii Walki z Rakiem. W zestawieniu znajdziesz wyselekcjonowane doniesienia z renomowanych czasopism naukowych oraz wiarygodnych stron medycznych. Edycja: marzec 2026.
Onkoserwis – marzec 2026
Dane raportowane przez chorych mogą poprawić ocenę działań niepożądanych leczenia
Technologiczny postęp pozwolił na włączenie do codziennej praktyki medycznej danych zgłaszanych przez chorych (patient reported outcomes, PRO). Informacje dotyczące samopoczucia, działań niepożądanych lub objawów choroby gromadzone są w formie elektronicznej w dedykowanych aplikacjach lub poprzez strony internetowe. W Lancet Oncology opublikowano wyniki wieloośrodkowego badania z randomizacją, oceniającego zgodność ocen działań niepożądanych leczenia pomiędzy lekarzami a PRO. W badaniu wzięło udział ponad tysiąc chorych na nowotwory, którzy wypełniali kwestionariusze PRO podczas wizyt w poradni lub hospitalizacji.
Okazało się, iż lekarze mający dostęp do PRO mieli w porównaniu z lekarzami bez dostępu do PRO wyższy poziom zgodności z samooceną chorych w odniesieniu do lęku (p = 0,0067), depresji (p < 0,0001), zaburzeń koncentracji (p = 0,0018), zaburzeń pamięci (p < 0,0001), duszności (p < 0,0001), bezsenności (p < 0,0001), nudności (p = 0,045), anoreksji (p = 0,038) i obwodowej neuropatii czuciowej (p = 0,003). Zaskakująco, ocena występowania i nasilenia biegunki była bardziej spójna w ramieniu kontrolnym niż eksperymentalnym (0,758 vs 0,692; P = 0,013).
źródło: thelancet.com
Czy popularne trendy żywieniowe naprawdę są zdrowe?
Podczas tegorocznego kongresu European Days of the French Society of Cardiology w jednej z sesji przedstawiono wyniki najnowszych badań dotyczących kwasów omega-3, postu przerywanego, diety ketogenicznej oraz węglowodanów. Do kwasów omega-3 należą kwas alfa-linolenowy, występujący w siemieniu lnianym, orzechach włoskich, nasionach chia i oleju rzepakowym, oraz kwasy eikozapentaenowy (EPA) i dokozaheksaenowy (DHA), występujące głównie w tłustych rybach i olejach rybnych.
Okazało się, iż spożywanie tygodniowo dwóch posiłków zawierających ryby, w tym przynajmniej jednego gatunku z wysoką zawartością tłuszczu, nieznacznie zmniejsza ryzyko chorób układu krwionośnego oraz zgonu z dowolnej przyczyny. Z kolei suplementacja wysokimi dawkami EPA była zdecydowanie skuteczniejsza niż sama dieta. Od 2025 roku Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne zaleca rozważenie stosowania 4 g EPA dziennie w połączeniu ze statynami w wybranych grupach osób. Z kolei dieta ketogeniczna, znana w przeszłości jako dieta Atkinsa, polega na wykluczeniu węglowodanów przy jednoczesnym braku ograniczeń w spożywaniu tłuszczów, białek i kalorii. Dowody naukowe wykazały, iż jedynym wskazaniem do jej stosowania jest lekooporna padaczka u dzieci. Dotychczas nie udowodniono, aby dieta ketogeniczna powodowała szybszą utratę masy ciała niż inne diety. Wywiera ona również mniej korzystny wpływ na poziom glikemii niż dieta śródziemnomorska, a związane z nią ograniczenie spożywania błonnika może zwiększać ryzyko m.in. nowotworów jelita grubego.
Popularny w ostatnich latach post przerywany, polegający na ograniczeniu przyjmowania pokarmów do wyznaczonego przedziału godzinowego, nie zmniejszał masy ciała i nie poprawiał parametrów metabolicznych u osób z nadwagą i otyłością. Post przerywany może przynieść korzyść chorym na cukrzycę poprzez poprawę frakcji wyrzutowej lewej komory serca oraz wyrównanie zaburzeń kardiologiczno-metabolicznych.
Podczas kongresu zwrócono również uwagę na szkodliwość pojawiających się w mediach społecznościowych „wyzwań bez cukru” oraz przedstawianie cukru jako substancji z natury złej. Przypomniano wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia, zalecające ograniczenie spożycia cukrów prostych do nie więcej niż 50 g dziennie przy diecie 2000 kcal, oraz francuskiej Agencji ds. Żywności, Środowiska i Bezpieczeństwa i Higieny Pracy, rekomendującej dzienne spożywanie 30 g błonnika.
źródło: medscape.com
Samodzielna akupresura zmniejsza zmęczenie u chorych po leczeniu raka jajnika
Akupresura wykonywana samodzielnie przez chore po leczeniu raka jajnika jest skuteczną metodą zmniejszającą uczucie zmęczenia. Po 6 tygodniach badania normalny poziom zmęczenia osiągnęło blisko 60% chorych wykonujących akupresurę, 17,6% otrzymujących standardową opiekę oraz 51% wykonujących pozorowaną akupresurę. Do badania włączono 171 chorych. Szkolenie z technik akupresury (prawdziwej i pozorowanej) odbywało się on-line dzięki aplikacji. Chore w ramieniu badanym uciskały codziennie przez 3 minuty 5 punktów ciała. Nasilenie zmęczenia oceniano według skali Brief Fatigue Inventory. W 6. tygodniu osoby z grupy stosującej akupresurę odczuwały znacznie większą redukcję zmęczenia niż osoby otrzymujące standardową opiekę (średnia różnica -1,23; p = 0,005), a korzyści utrzymywały się przez 24 tygodnie (średnia różnica -1,38; p = 0,002). Akupresura pozorowana zmniejszała zmęczenie, ale różnica nie była statystycznie istotna. Akupresura znacznie skuteczniej poprawiała jakość życia niż standardowa opieka (iloraz szans [OR], 2,85; P = 0,02), a korzyści utrzymywały się przez 24 tygodnie. Nie zaobserwowano istotnych różnic między grupami pod względem jakości snu ani działań niepożądanych terapii.
źródło: jamanetwork.com
Spożywanie wysoko przetworzonej żywności zwiększa ryzyko zgonu po leczeniu onkologicznym
Dieta bogata w wysoko przetworzone produkty (ultraprocessed food, UPF) jest jednym z czynników zwiększających zachorowalność na nowotwory. W Cancer, Epidemiology, BIomarkers & Prevention opublikowano wyniki badania oceniającego wpływ UPF na przeżycie chorych po zakończeniu leczenia onkologicznego. Do badania włączono 802 osoby. Chorzy, spożywający najwięcej UPF mieli o blisko 50% wyższe ryzyko zgonu z dowolnej przyczyny w ciągu 15 lat, w porównaniu do chorych o najniższym spożyciu UPF. Wysokie spożycie UPF zwiększało również o 57% ryzyko zgonu z powodu nowotworu. w tej chwili nie istnieje jednoznaczna definicja żywności wysoko przetworzonej. Jednym z kryteriów klasyfikacji jest sposób i cel ich przetwarzania. Żywność wysoko przetworzona zawiera składniki nieobecne w domowej kuchni, np. syrop kukurydziany o wysokiej zawartości fruktozy, barwniki czy aromaty. Zaliczają się do niej nie tylko tzw. fast foody – słodycze, napoje gazowane czy przetworzone mięso, ale również produkty mające sprawiać wrażenie zdrowej żywności, np. smakowe jogurty czy roślinne mleka.
źródło: aacrjournals.org
Rezonans magnetyczny całego ciała nie jest badaniem przesiewowym w kierunku nowotworów
Rezonans magnetyczny całego ciała (whole-body magnetic resonanse, WB-MRI) jest badaniem wykonywanym w bardzo ograniczonych wskazaniach, głównie u nosicieli wybranych mutacji genetycznych. Pomimo to popularność WB-MRI rośnie wśród zdrowych dorosłych, którzy traktują je jako badanie przesiewowe w kierunku wszystkich nowotworów. Brytyjska Izba Lekarska z niepokojem obserwuje ten trend.
Według ekspertów nie ma żadnych danych naukowych potwierdzających skuteczność WB-MRI w wykrywaniu nowotworów. Znajdowane w nim przypadkowe zmiany uruchamiają natomiast kaskadę nieobojętnych procedur medycznych. W większości są to torbiele czy łagodne guzy, bez znaczenia klinicznego, a zabiegi wykonywane w celu ich potwierdzenia wiążą się z działaniami niepożądanymi oraz stresem. WB-MRI wykonywane jest najczęściej w ramach prywatnej opieki medycznej. Brak wytycznych dotyczących postępowania z przypadkowymi zmianami powoduje kierowanie chorych do państwowego systemu ochrony zdrowia, generując dodatkowe koszty i kolejki. Eksperci podkreślają również, iż badanie MRI wymaga wykonania sekwencji dobranych do badanego obszaru ciała. Te wykorzystywane w WB-MRI nie mogą być uznane za optymalne do szczegółowej oceny wszystkich narządów.
źródło: medscape.com
Wpływ profilaktycznej amputacji piersi na przeżycie całkowite u kobiet z dziedzicznymi mutacjami BRCA1/2
Nosicielki dziedzicznych mutacji w genach BRCA1 i BRCA2 obarczone są ryzykiem zachorowania na raka piersi w granicach 60–80%. W tej sytuacji wiele pacjentek decyduje się na obustronną profilaktyczną mastektomię (usunięcie piersi). Zakłada się, iż niemal całkowite usunięcie tkanki gruczołowej przełoży się nie tylko na istotne ograniczenie ryzyka zachorowania na nowotwór piersi, ale także wydłuży przeżycie. Dotychczas brakowało jednak wiarygodnych danych potwierdzających to przypuszczenie.
W prospektywnym badaniu kohortowym prowadzonym w Wielkiej Brytanii przeanalizowano losy 1205 nosicielek mutacji BRCA1 lub BRCA2 objętych specjalistyczną opieką onkologiczną. Spośród nich 460 poddało się profilaktycznej mastektomii (mediana wieku 37,2 roku), natomiast 745 wybrało program intensywnego monitorowania z wykorzystaniem regularnych badań obrazowych (mediana wieku 38,5 roku). Wykazano, iż profilaktyczna operacja zmniejszyła roczną zapadalność na raka piersi z 2,4% do 0,15%, co odpowiadało aż 94% redukcji ryzyka zachorowania. U 2% operowanych kobiet w usuniętej tkance gruczołowej wykryto wcześniej nierozpoznane nowotwory piersi. Mimo znaczącego zmniejszenia ryzyka zachorowania na raka piersi po profilaktycznej mastektomii, umieralność z powodu raka piersi była zbliżona w obu badanych grupach: odnotowano tylko 2 zgony wśród kobiet po mastektomii (4634 osobolata obserwacji) oraz 4 zgony w grupie objętej ścisłym nadzorem (5419 osobolat obserwacji).
Wyniki te wskazują, iż choć profilaktyczna mastektomia niemal eliminuje ryzyko zachorowania na raka piersi u nosicielek mutacji BRCA1 i BRCA2, wybór intensywnego monitorowania zamiast operacji nie ma wpływu na czas przeżycia.
źródło: ascopubs.org
Wpływ nadwagi i otyłości na ryzyko zachorowania na poszczególne podtypy raka piersi
Nadwaga i otyłość od lat są uznawane za czynniki zwiększające ryzyko zachorowania na raka piersi. Najnowsza metaanaliza pokazuje jednak, iż zależność ta nie jest jednolita i wyraźnie różni się w zależności od podtypu nowotworu oraz stanu menopauzalnego kobiety.
W analizie obejmującej 33 badania i dane ponad 2 milionów kobiet wykazano, iż otyłość (BMI ≥30 kg/m²) wiąże się ze zwiększonym o 13% ryzykiem ryzyko rozwoju raka piersi z obecnością receptorów estrogenowych (ER-dodatniego), czyli raka hormonozależnego. Zależność ta była szczególnie wyraźna kobiet po menopauzie: w tej grupie nadwaga zwiększała ryzyko raka ER-dodatniego o 14%, a otyłość o 29%. Dodatkowo nadwaga wiązała się z wyższym o 13% ryzykiem zachorowania na raka HER2-dodatniego. Nie obserwowano natomiast istotnego wzrostu ryzyka agresywnych nowotworów ER-ujemnych ani raków potrójnie ujemnych u kobiet po menopauzie z nadmierną masą ciała. Odmienny obraz dotyczył kobiet przed menopauzą. W tej grupie nadwaga była związana z niższym o 20% ryzykiem raka ER-dodatniego, ale jednocześnie z wyższym o 15% ryzykiem raka ER-ujemnego oraz aż o 30% wyższym ryzykiem raka potrójnie ujemnego. Otyłość wykazywała podobny kierunek zależności, choć różnice były mniejsze.
Wyniki analizy sugerują, iż biologiczny wpływ tkanki tłuszczowej zmienia się wraz z gospodarką hormonalną organizmu. Po menopauzie nadmiar tkanki tłuszczowej sprzyja rozwojowi nowotworów hormonozależnych, natomiast przed menopauzą może się wiązać z większym ryzykiem zachorowania na bardziej agresywne, hormononiezależne postacie raka piersi.
źródło: thebreastonline.com
Nadużywanie alkoholu zwiększa ryzyko zachorowania na raka trzustki w młodym wieku
Rak trzustki najczęściej dotyczy osób w podeszłym wieku, jednak w ostatnich latach obserwuje się niepokojący wzrost zachorowań wśród młodych dorosłych. Jednym z potencjalnych czynników, które mogą przyczyniać się do tego zjawiska, jest spożycie alkoholu.
Duże badanie przeprowadzone w Korei Południowej objęło 6 263 770 osób w wieku 20–39 lat, które w latach 2009–2012 przeszły rutynowe badania profilaktyczne i były następnie obserwowane do końca 2020 roku. W trakcie obserwacji rozpoznano w tej grupie 1515 przypadków raka trzustki. Naukowcy ocenili zależność między ilością spożywanego alkoholu a ryzykiem zachorowania. Za wysokie spożycie uznano przyjęcie co najmniej 30 g czystego alkoholu dziennie u mężczyzn oraz 16 g u kobiet, co odpowiada około 2–3 standardowym porcjom alkoholu dziennie. Osoby spożywające takie ilości miały o 19% wyższe ryzyko rozwoju raka trzustki przed 40. rokiem życia w porównaniu z abstynentami. Spożywanie alkoholu w małych lub umiarkowanych ilościach nie wiązało się z kolei ze statystycznie istotnym wzrostem ryzyka wczesnego zachorowana na raka trzustki. Istotne znaczenie miała również częstotliwość picia: osoby sięgające po alkohol co najmniej trzy razy w tygodniu miały o 23% wyższe ryzyko zachorowania.
Wyniki sugerują, iż ograniczenie intensywnego spożycia alkoholu wśród młodych dorosłych może stanowić istotny element strategii zapobiegania rosnącej liczbie zachorowań na raka trzustki w młodym wieku.
źródło: ascopubs.org
Immunoterapia podawana rano może wydłużać życie chorych na raka płuca
Wyniki badań retrospektywnych sugerują, iż podawanie immunoterapii w godzinach porannych może zwiększać jej skuteczność w leczeniu nowotworów. Dotychczas brakowało jednak danych z badań prospektywnych, które potwierdziłyby te obserwacje oraz pomogły wyjaśnić tę zależność.
Celem randomizowanego badania klinicznego III fazy LungTIME-C01, przeprowadzonego w jednym dużym ośrodku w Chinach, była ocena wpływu pory dnia podania immunochemioterapii na skuteczność leczenia zaawansowanego niedrobnokomórkowego raka płuca. Do badania włączono 210 wcześniej nieleczonych pacjentów, których losowo przydzielono do grupy otrzymującej pierwsze cztery cykle immunoterapii przeciwciałami anty-PD-1 (sintilimab lub pembrolizumab) przed godziną 15:00 (grupa „wczesna”) albo po 15:00 (grupa „późna”). Wykazano, iż leczenie podawane przed godz. 15:00 wiązało się z istotnie lepszymi wynikami, w szczególności zmniejszeniem ryzyka zgonu aż o 58% (mediana przeżycia całkowitego: 28,0 miesięcy w grupie porannej vs 16,8 miesiąca w grupie popołudniowej) oraz zmniejszeniem ryzyka progresji nowotworu o 60% (mediana 11,3 miesiąca w grupie „wczesnej” vs 5,7 miesiąca w grupie „późnej”).
Analiza parametrów immunologicznych wykazała ponadto, iż u chorych otrzymujących immunoterapię we wcześniejszych godzinach istotnie zwiększała się liczba krążących we krwi limfocytów CD8+ (kluczowych komórek odpornościowych w odpowiedzi przeciwnowotworowej), a także rósł odsetek limfocytów o fenotypie „aktywowanym” w stosunku do komórek „wyczerpanych”. Wyniki te wspierają hipotezę, iż synchronizacja leczenia z rytmem dobowym układu odpornościowego może poprawiać efekty terapii onkologicznej. Konieczne są jednak dalsze wieloośrodkowe badania, aby potwierdzić te obserwacje w innych typach nowotworów.
źródło: nature.com
Tytoń przez cały czas odpowiada za największą liczbę możliwych do uniknięcia zachorowań na nowotwory
Znaczna część zachorowań na nowotwory jest skutkiem narażenia na czynniki modyfikowalne, czyli takie, których wpływ można ograniczyć poprzez odpowiednie działania profilaktyczne i prozdrowotne. Na podstawie danych z bazy GLOBOCAN (obejmującej 185 krajów) oszacowano zależności pomiędzy występowaniem 36 typów nowotworów a ekspozycją na 30 modyfikowalnych czynników ryzyka. Zaliczono do nich m.in. palenie tytoniu, spożycie alkoholu, nadmierną masę ciała, niską aktywność fizyczną, zanieczyszczenie powietrza, promieniowanie UV, czynniki zawodowe oraz dziewięć czynników zakaźnych. W 2022 roku na świecie odnotowano łącznie 18,7 mln nowych zachorowań na nowotwory, z czego aż 7,1 mln (37,8%) można było przypisać wpływowi analizowanym czynnikom ryzyka. Odsetek zachorowań związanych z modyfikowalnymi czynnikami ryzyka był wyraźnie wyższy wśród mężczyzn (45,4% wszystkich przypadków) niż wśród kobiet (29,7%). Największy wpływ na liczbę nowych zachorowań na nowotwory miało palenie tytoniu (15,1% wszystkich przypadków nowotworów). Kolejne miejsca zajmowały zakażenia (10,2%) oraz spożycie alkoholu (3,2%). Najwięcej potencjalnie możliwych do uniknięcia zachorowań dotyczyło raka płuca, żołądka oraz szyjki macicy. Wyniki potwierdzają, iż całkowita eliminacja palenia tytoniu mogłaby w największym stopniu przyczynić się do zmniejszenia globalnej liczby zachorowań na nowotwory.
źródło: nature.com
opracowanie: Onkoserwis – serwis onkologiczny dla dziennikarzy – Polska Liga Walki z Rakiem
PRZESKOCZ DO: STRONA GŁÓWNA
Post Onkoserwis – doniesienia z zakresu onkologii – marzec 2026 pojawił się poraz pierwszy w Zwrotnikraka.pl.
