Jaki jest cel badania?
Odcisk z rękawic, nazywany też glove fingerprint test, ocenia poziom skażenia mikrobiologicznego na powierzchni rękawic po zakończeniu pracy w polu krytycznym klasy A. choćby najlepsze filtry HEPA nie pomogą, jeżeli technik dotknie jałowego opakowania zanieczyszczoną rękawicą.
Zgodnie z Farmakopeą Polską XII oraz wytycznymi GMP Annex 1, limit działania dla klasy A wynosi <1 jtk/rękawicę. To znaczy, iż na płytce po inkubacji może wyrosnąć maksymalnie jedna kolonia. Każdy wynik powyżej to sygnał alarmowy.
Kiedy wykonujemy odcisk?
W aptece otwartej zasadą jest: każda sesja z recepturą jałową = jeden komplet odcisków. Robimy je bezpośrednio po zakończeniu wszystkich czynności aseptycznych, ale jeszcze przed opuszczeniem loży i zdjęciem rękawic. Nie ma sensu robić odcisku na początku pracy, bo badamy nie to, czy rękawice były jałowe na starcie, tylko czy utrzymaliśmy jałowość w trakcie procesu.
Dla aptek szpitalnych wykonujących żywienie pozajelitowe czy cytostatyki wymóg jest taki sam, tyle iż sesji jest więcej w ciągu dnia.
Instrukcja krok po kroku
Co przygotować:
Dwie płytki kontaktowe z agarem TSA o średnicy 55 mm, marker wodoodporny, rejestr badań.
Procedura:
- Zakończ pracę. Nie dezynfekuj już rękawic. Odcisk ma pokazać realny stan po pracy.
- Otwórz płytkę. Zdejmij wieczko płytki TSA, trzymając je w drugiej ręce. Nie odkładaj wieczka na blat.
- Wykonaj odcisk. Delikatnie przyłóż opuszki pięciu palców jednej ręki do powierzchni agaru. Dociśnij na 2-3 sekundy. Nie rozcieraj, nie przesuwaj palców. Każdy palec powinien zostawić wyraźny ślad.
- Powtórz dla drugiej ręki na osobnej płytce.
- Zamknij i opisz. Na spodzie płytki zapisz: nazwisko operatora, datę, godzinę, oznaczenie L/P oraz numer serii leku, jeżeli SOP tego wymaga.
- Inkubacja. Przekaż płytki do inkubacji w temp. 30-35°C na 48-72 godziny. W aptece otwartej można zlecić to laboratorium zewnętrznemu.
- Odczyt i dokumentacja. Po inkubacji policz kolonie. Wynik wpisz do rejestru monitoringu mikrobiologicznego. Płytki zarchiwizuj lub sfotografuj zgodnie z SOP.
Interpretacja wyników i działania naprawcze
|
0 jtk |
Prawidłowo |
Brak działań, wpis do rejestru |
|
1 jtk |
Akceptowalny, ale na granicy |
Obserwuj trend, przypomnij zasady aseptyki |
|
≥2 jtk |
Przekroczenie limitu działania |
Wstrzymaj wydawanie serii, zidentyfikuj drobnoustrój, przeprowadź dochodzenie, powtórz szkolenie, zrób media fill |
Najczęstsze przyczyny złych wyników to: dotknięcie rękawicą powierzchni nielaminarnej, zbyt rzadka dezynfekcja rękawic alkoholem 70% w trakcie pracy, mikrouszkodzenia rękawic, nieprawidłowe zakładanie rękawic.
Najczęstsze błędy w aptekach
- Dezynfekcja rękawic przed odciskiem – fałszuje wynik. Odcisk ma być „brudny”, jeżeli praca była brudna.
- Robienie odcisku tylko jednej ręki – norma wymaga obu.
- Zbyt mocny docisk – uszkadza agar i utrudnia odczyt.
- Brak powiązania z serią – przy kontroli nie udowodnisz, iż odcisk dotyczy konkretnej receptury.
- Przechowywanie płytek w lodówce przed inkubacją – może zahamować wzrost.
