Obciążenie pacjentów ciężką astmą jest zbyt duże a kontrola choroby słaba

Polscy chorzy na astmę ciężką trafiający do specjalistycznej opieki wykazują bardzo duże, wielowymiarowe obciążenie chorobą. Cechują się wyjątkowo słabą kontrolą astmy i znacznym ograniczeniem czynności płuc przed wdrożeniem terapii celowanej. Stosowanie systemowych glikokortykosteroidów jest istotnym problemem.

Rejestr POLSAR (Polish Severe Asthma Registry) – to polska baza danych pacjentów z ciężką astmą. Dostarcza danych z tzw. real-world evidence, czyli rzeczywistej praktyki klinicznej). Stanowi część międzynarodowych projektów naukowych SHARP (Severe Heterogenous Asthma Research collaboration Patient-centered) realizowanego przez European Respiratory Society (ERS) oraz ISAR (International Severe Asthma Registry). W ramach tych projektów udało się zgromadzić dane leczenia ok. 6 tys. chorych na astmę ciężką w całej Europie, z czego ok. 10 proc. stanowią dane z Polski. Projekt jest koordynowany przy udziale organizacji takich jak Koalicja na rzecz Leczenia Astmy. Oficjalna publikacja podsumowująca wnioski z badania klinicznego (Real-World Patient Characteristics and Treatment Patterns in Severe Asthma: A Retrospective Cohort Study from Poland) ukazała się w sierpniu w czasopiśmie „Journal of Asthma”.

Szczegółowa analiza retrospektywna objęła 503 dorosłych pacjentów z ciężką astmą z terenu Polski rejestrowanych od sierpnia 2013 r. do grudnia 2024 r. Średni wiek wynosił 54 lata, a średni czas trwania astmy – 19,4 r. Dane te pokazują, iż analizowana populacja składała się głównie z osób z wieloletnią chorobą, pozostających pod specjalistyczną opieką. Ma to istotne znaczenie podczas interpretacji wyników. Wysokiej częstości zaostrzeń, znacznego upośledzenia czynności płuc czy częstego stosowania doustnych glikokortykosteroidów nie można bezpośrednio odnosić do całej populacji osób chorych na astmę ani do wszystkich pacjentów z ciężką astmą.

Polscy chorzy na astmę ciężką trafiający do specjalistycznej opieki wykazują bardzo duże, wielowymiarowe obciążenie chorobą. U większości odnotowano bardzo słabą kontrolę objawów oraz częste, nagłe zaostrzenia choroby. Spośród 72 pacjentów, dla których dostępna była odpowiednia klasyfikacja, 97,2 proc. miało astmę niekontrolowaną według kryteriów GINA. Przy zastosowaniu Asthma Control Questionnaire – ACQ spośród 139 osób z dostępnym wynikiem aż 82,7 miało wartość co najmniej 1,5, wskazującą na niedostateczną kontrolę choroby. Znaczne było też upośledzenie czynności płuc. Średnia wartość FEV1 wynosiła 65,8 proc. wartości należnej. Spośród 193 pacjentów z dostępnym wynikiem spirometrii 39,9 proc. miało FEV1 poniżej 60 proc. wartości należnej.

Średnia liczba zaostrzeń choroby wynosiła 3,1 w ciągu roku. Wśród 238 pacjentów, dla których dostępne były szczegółowe dane dotyczące zaostrzeń, 31,5 proc. przebyło co najmniej cztery zaostrzenia w ciągu roku. Bez zaostrzenia pozostawało zaledwie 2,1 proc. chorych.

Wyniki jednoznacznie potwierdziły dominację zapalenia typu 2 (m.in. wysoki poziom eozynofilii oraz podwyższone stężenie przeciwciał IgE). Pacjenci przed włączeniem leczenia biologicznego byli mocno obciążeni przewlekłym przyjmowaniem doustnych glikokortykosteroidów (OCS). Przewlekła ekspozycja na glikokortykosteroidy systemowe jest jednym z najważniejszych problemów związanych z ciężką astmą. Długotrwałe leczenie OCS dotyczyło 42,7 proc. pacjentów, dla których dostępne były dane na ten temat.

Bardzo częstym problemem u badanych były współwystępujące schorzenia. Co najmniej jedną chorobę współistniejącą miało 81,5 proc. pacjentów, co najmniej dwie – 65,8 proc., natomiast trzy i więcej u 46,1 proc. Szczególnie częste były schorzenia górnych dróg oddechowych. Przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych stwierdzono u 241 pacjentów, czyli 47,9 proc. całej badanej populacji. Wśród chorób współistniejących znajdowały się również choroby układu sercowo-naczyniowego, cukrzyca typu 2, zapalenia płuc, atopowe zapalenie skóry lub wyprysk, zaburzenia lękowe i depresyjne, osteoporoza, jaskra, choroba wrzodowa, bezdech senny oraz zaćma.

Terapia biologiczna została rozpoczęta u 96,4 proc. pacjentów. Tak wysoki odsetek wynika z charakteru badanej populacji – byli to chorzy z ciężką astmą objęci specjalistyczną opieką i w zdecydowanej większości kwalifikowani do zaawansowanego leczenia.

Rejestr POLSAR wskazuje konieczność wcześniejszego diagnozowania ciężkiej astmy oraz szybszego kierowania chorych do wyspecjalizowanych ośrodków prowadzących terapie biologiczne, co pozwala uniknąć powikłań po sterydach doustnych. Wyniki podkreślają znaczenie odpowiednio wczesnego rozpoznawania ciężkiej astmy, systematycznego fenotypowania chorych, oceny zapalenia typu 2, kontroli chorób współistniejących.