Naczelna Izba Aptekarska opublikowała projekt zmian w przepisach regulujących funkcjonowanie aptek, jaki zaprezentowała podczas ostatniego posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Regulacji Rynku Aptecznego i Produktów Leczniczych. Dokument ten to nie tylko korekta w tej chwili obowiązujących przepisów, ale próba systemowego zdefiniowania roli apteki systemie ochrony zdrowia. Propozycja NIA stanowi też bezpośrednią odpowiedź na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z września 2024 r. Ten z przyczyn proceduralnych zakwestionował wówczas wcześniejsze regulacje (tzw. AdA 2.0). Naczelna Izba Aptekarska chce przywrócenia i uszczelnienia tych zasad w sposób zgodny z wymogami legislacyjnym.
Apteka jako infrastruktura krytyczna i obronna
Najbardziej innowacyjnym elementem projektu jest formalne powiązanie Prawa farmaceutycznego z ustawą o ochronie ludności i obronie cywilnej. Takie rozwiązanie niosłoby za sobą szereg konsekwencji.
-
Gwarancja państwowa: Projekt wprowadza mechanizm interwencji publicznej. jeżeli rynek nie zapewnia funkcjonowania apteki w danej gminie, organy ochrony ludności mają obowiązek zapewnić jej działanie, wykorzystując środki z budżetu państwa lub samorządu.
-
Ciągłość dostaw: Apteki mają zostać uznane za najważniejsze dla zapewnienia ciągłości dostaw produktów leczniczych w sytuacjach kryzysowych i konfliktach zbrojnych.
-
Nowa definicja: Apteka ma przestać być postrzegana jako placówka handlowa, a staje się „placówką ochrony zdrowia publicznego”.
Rozszerzenie kompetencji farmaceutów
Projekt dąży do maksymalnego wykorzystania potencjału farmaceutów, aby odciążyć przychodnie i szpitale.
-
Katalog świadczeń: Oprócz opieki farmaceutycznej, apteki mają realizować programy polityki zdrowotnej, programy pilotażowe oraz szczepienia ochronne .
-
Uprawnienia diagnostyczne: Farmaceuci mają zyskać prawo wglądu do dokumentacji medycznej pacjenta oraz danych w Internetowym Koncie Pacjenta (IKP) . Ma to najważniejsze znaczenie dla bezpieczeństwa farmakoterapii i unikania interakcji lekowych.
-
Brak barier administracyjnych: Udzielanie tych świadczeń nie ma wymagać rejestracji apteki jako podmiotu leczniczego, co oszczędzi przedsiębiorcom biurokracji. Wymagane ma być jednak obowiązkowe ubezpieczenie OC.
Apteka dla Aptekarza 3.0?
NIA proponuje drastyczne zwiększenie transparentności struktur własnościowych, aby wyeliminować obchodzenie zasady „Apteka dla Aptekarza”.
-
Definicja przejęcia kontroli: Zakazane jest nie tylko bezpośrednie posiadanie więcej niż 4 aptek, ale także przejmowanie kontroli (również wspólnej) nad innymi podmiotami prowadzącymi apteki.
-
Oświadczenia majątkowe: Właściciele aptek oraz akcjonariusze posiadający powyżej 5% akcji będą musieli składać coroczne oświadczenia o wszystkich powiązaniach w ramach grup kapitałowych pod rygorem odpowiedzialności karnej.
-
Rejestr beneficjentów: Dane o rzeczywistych właścicielach (beneficjentach rzeczywistych) będą jawne w rejestrze zezwoleń, co ma ułatwić kontrolę Inspekcji Farmaceutyczne.
-
Sankcje odstraszające: Za złamanie zakazów antykoncentracyjnych przewidziano kary do 5 mln zł, a dla podmiotów powiązanych z hurtowniami – choćby do 10 mln zł.
Mechanizmy wsparcia ekonomicznego i sukcesji
Projekt zawiera szereg ułatwień mających na celu ochronę mniejszych, lokalnych aptek:
-
Dłuższa sukcesja (10 lat): Wydłużenie z 24 miesięcy do 10 lat okresu, w którym spadkobiercy niebędący farmaceutami mogą prowadzić aptekę, ma chronić dorobek życia rodzin farmaceutycznych i zapewniać stabilność placówek.
-
Ulgi podatkowe: Powierzchnie aptek zajęte pod udzielanie świadczeń zdrowotnych mają być objęte preferencyjną stawką podatku od nieruchomości (6,95 zł za m²).
-
Odtworzenie apteki: Wprowadzono „bezpiecznik” pozwalający na przeniesienie apteki zniszczonej np. przez pożar lub powódź do nowego lokalu w tej samej gminie (min. 200m od innej apteki), choćby jeżeli standardowe limity by na to nie pozwalał.
Nowe typy czynów zabronionych
Projekt wprowadza do porządku prawnego pojęcie „firmanctwa” w sektorze farmaceutycznym.
-
Odpowiedzialność karna: Osoba, która ukrywa prowadzenie działalności na własny rachunek, posługując się imieniem i nazwiskiem innej osoby (lub nazwiskiem na to pozwala), będzie podlegać karze więzienia od 3 miesięcy do 5 lat . Ma to wyeliminować praktykę „podstawiania” farmaceutów jako właścicieli przez wielkie sieci kapitałowe.
Według NIA, jej propozycje mają doprowadzić do likwidacji tzw. „pustyń aptecznych” oraz wzmocnienia niezależności zawodowej farmaceutów. Dzięki nowym kompetencjom farmaceutów, pacjenci zyskają szybszy dostęp do podstawowej opieki zdrowotnej. Z kolei system nadzoru nad rynkiem stanie się szczelny i odporny na próby monopolizacji.
