Przewlekły ból mięśniowo-szkieletowy należy do jednej z najczęstszych przyczyn ograniczenia sprawności i pogorszenia jakości życia. Szacuje się, iż obejmuje on schorzenia takie jak przewlekły ból dolnego odcinka kręgosłupa, choroba zwyrodnieniowa stawów czy fibromialgia. Charakterystyczną cechą tych chorób jest częste współwystępowanie zaburzeń snu, które z kolei mogą nasilać odczuwanie bólu. Zależność ta od lat budzi zainteresowanie badaczy poszukujących terapii wpływających jednocześnie na oba problemy.
Metaanaliza objęła ponad 2000 pacjentów
W opublikowanym w czasopiśmie PAIN przeglądzie systematycznym i metaanalizie uwzględniono 23 randomizowane badania kliniczne (RCT) z udziałem 2028 pacjentów cierpiących na przewlekły ból mięśniowo-szkieletowy. Analizowano wpływ suplementacji melatoniną na natężenie bólu oraz jakość snu.
Wyniki wskazują, iż stosowanie melatoniny wiązało się z umiarkowanym zmniejszeniem nasilenia bólu w porównaniu z placebo lub grupą kontrolną. Jednocześnie obserwowano poprawę jakości snu. Może to mieć znaczenie kliniczne u pacjentów, u których zaburzenia snu i ból wzajemnie się nasilają. Największe korzyści odnotowano u osób z przewlekłym bólem dolnego odcinka kręgosłupa, chorobą zwyrodnieniową stawów i fibromialgią.
W jaki sposób melatonina może wpływać na ból?
Choć melatonina znana jest przede wszystkim jako regulator rytmu dobowego, coraz więcej badań wskazuje, iż jej działanie jest znacznie szersze. Autorzy badania przypominają, iż melatonina wykazuje adekwatności przeciwzapalne, przeciwutleniające i modulujące przewodzenie bodźców bólowych w ośrodkowym układzie nerwowym.
Ponadto poprawa jakości snu sama w sobie może przyczyniać się do zmniejszenia odczuwania bólu. Wiadomo bowiem, iż przewlekła bezsenność zwiększa wrażliwość na bodźce bólowe i utrudnia skuteczną kontrolę objawów. Mechanizmy te są zgodne z wcześniejszymi badaniami eksperymentalnymi. Autorzy podkreślają jednak, iż przez cały czas nie wiadomo, który z nich odgrywa najważniejszą rolę u pacjentów.
Wyniki należy interpretować ostrożnie
Mimo obiecujących rezultatów autorzy zwracają uwagę na kilka ograniczeń analizy. Do metaanalizy włączono badania różniące się pod względem stosowanych dawek melatoniny, czasu terapii, rodzaju schorzeń oraz metod oceny bólu i jakości snu. Oznacza to, iż uzyskane wyniki cechowała istotna heterogeniczność, a siła dowodów nie pozwala jeszcze na formułowanie jednoznacznych zaleceń klinicznych dotyczących rutynowego stosowania melatoniny jako leku przeciwbólowego.
Badacze podkreślają również, iż melatonina nie powinna zastępować standardowego leczenia bólu, ale może być rozważana jako element terapii wspomagającej u wybranych pacjentów.
Potrzeba dalszych badań
Eksperci podkreślają, iż melatonina pozostaje preparatem stosowanym przede wszystkim w krótkotrwałym leczeniu zaburzeń snu związanych z rytmem dobowym, a jej zastosowanie przeciwbólowe nie jest w tej chwili wskazaniem rejestracyjnym.
Autorzy metaanalizy wskazują, iż konieczne są kolejne randomizowane badania kliniczne prowadzone według jednolitych protokołów. Powinny one pozwolić określić optymalną dawkę melatoniny, czas terapii oraz grupy pacjentów odnoszące największe korzyści z takiego leczenia wspomagającego. Na obecnym etapie wyniki można uznać za obiecujące, jednak niewystarczające do zmiany obowiązujących standardów leczenia przewlekłego bólu mięśniowo-szkieletowego.
