Dokładnie 9 kwietnia Naczelny Sąd Administracyjny wydał przełomowy wyrok, który może zwiększyć transparentność działań na rynku aptecznym. Sąd uznał, iż każdy obywatel w ramach dostępu do informacji publicznej ma prawo wglądu w korespondencję wymienianą między organami inspekcji farmaceutycznej.
Sprawa swój początek miała 30 października 2024 r., kiedy to spółka prowadząca apteki ogólnodostępne zwróciła się do Głównego Inspektora Farmaceutycznego z wnioskiem o udostępnienie dokumentów. Przedmiotem żądania była korespondencja przesłana przez GIF do Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego, dotycząca weryfikacji statusu trzech konkretnych aptek należących do Spółki.
GIF odmówił udostępnienia żądanych pism, argumentując, że:
- Mają one charakter dokumentów wewnętrznych, służących jedynie wymianie poglądów między organami w ramach sprawowanego nadzoru.
- Dotyczą one spraw indywidualnych Spółki, w których toczyły się już postępowania administracyjne, a zatem dostęp do nich powinien odbywać się na podstawie art. 73 § 1 KPA (dostęp do akt sprawy), a nie ustawy o dostępie do informacji publicznej (u.d.i.p.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 6 maja 2025 r. (sygn. akt II SAB/Wa 743/24) nie podzielił stanowiska organu. Sąd I instancji uznał, iż GIF pozostawał w bezczynności, ponieważ żądana informacja ma charakter publiczny. WSA podkreślił, iż ustawa nie zna pojęcia „dokumentu wewnętrznego” jako przesłanki negatywnej udostępnienia informacji, a interes wnioskodawcy w uzyskaniu danych nie ma znaczenia dla zakwalifikowania informacji jako publicznej.
Główny Inspektor Farmaceutyczny zaskarżył ten wyrok skargą kasacyjną do NSA, podnosząc m.in. naruszenie art. 115 ust. 1 pkt 3 Prawa farmaceutycznego poprzez błędne uznanie, iż instrukcje nadzorcze nie są dokumentacją wewnętrzną.
Kluczowe rozstrzygnięcie NSA: Co jest informacją publiczną?
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu, w pełni podzielając argumentację sądu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyroku III OSK 1597/25 NSA przeprowadził głęboką analizę teoretycznoprawną pojęcia „publiczności” informacji.
Kryterium „publiczności”
NSA wskazał, iż informacja publiczna to każda informacja o „sprawach publicznych” w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p. oraz o „działalności” organów w rozumieniu art. 61 Konstytucji RP. Sprawą publiczną jest każda sprawa związana z funkcjonowaniem wspólnoty publicznoprawnej i realizacją zadań państwa. Ponieważ nadzór nad rynkiem farmaceutycznym jest zadaniem publicznym, wszelka korespondencja dotycząca sposobu wykonywania tego nadzoru mieści się w tej definicji.
Dokument urzędowy vs. Dokument prywatny
Sąd przypomniał istotne rozróżnienie:
W omawianej sprawie żądane dokumenty były pismami wysyłanymi przez organ do innego organu, co przesądza o ich urzędowym charakterze.
Mit „dokumentu wewnętrznego”
Jednym z najciekawszych aspektów wyroku jest ostateczne rozprawienie się z nadużywaniem przez administrację pojęcia „dokumentu wewnętrznego”. GIF twierdził, iż korespondencja z WIF służyła koordynowaniu działań inspekcji i ustalaniu kierunków działania, co czyni ją „wewnętrzną”.
NSA orzekł, iż charakter wewnętrzny mogą mieć jedynie te dokumenty, które nie są skierowane do podmiotu zewnętrznego. W relacji GIF – WIF mamy do czynienia z dwoma odrębnymi organami administracji. choćby jeżeli jeden z nich sprawuje nadzór nad drugim, wymiana pism między nimi wychodzi „na zewnątrz” struktury danego urzędu. Zatem pisma te stanowią informację publiczną o sposobie procedowania organu i merytorycznym kierunku jego działań.
Kluczowym argumentem GIF był fakt, iż Spółka była stroną postępowań, których dotyczyła korespondencja. Zdaniem organu, Spółka próbowała „obejść” ograniczenia dostępu do akt z art. 73 § 1 KPA dzięki wniosku o informację publiczną.
NSA kategorycznie stwierdził, iż kryterium własnego interesu wnioskodawcy jest bez znaczenia dla klasyfikacji informacji. Prawo do informacji publicznej jest konstytucyjnym prawem podmiotowym każdego. Fakt, iż dana informacja dotyczy bezpośrednio wnioskodawcy i mógłby on teoretycznie uzyskać ją jako strona wglądając w akta, nie pozbawia tej informacji przymiotu „publiczności”. Tryby z KPA i u.d.i.p. są od siebie niezależne.
Dlaczego ten wyrok jest przełomowy?
Wyrok NSA sygn. III OSK 1597/25 jest przełomowy od kilkoma względami. Otwiera on zupełnie nowy rozdział w standardach jawności działań inspekcji farmaceutycznej. Najważniejsze wnioski płynące z orzeczenia to:
Orzeczenie to stanowi ważne zwycięstwo dla przedsiębiorców sektora farmaceutycznego w walce o przejrzystość działań organów regulacyjnych. Potwierdza ono, iż organy nadzoru nie mogą działać w „zaciszu gabinetów” przy wymianie kluczowych opinii dotyczących rynku aptecznego, a ich korespondencja merytoryczna jest poddana kontroli społecznej. Wyrok III OSK 1597/25 zamyka drogę do uznawania instrukcji i zapytań nadzorczych za sferę wyłączoną spod jawności.
