Słońce, plaża, górskie wędrówki, rowerowe wycieczki i kąpiele w morzu czy basenie – lato sprzyja aktywności na świeżym powietrzu. Niestety, to również okres, w którym nasze oczy są szczególnie narażone na działanie promieniowania UV, wiatru, pyłków, klimatyzacji oraz słonej i chlorowanej wody. Skutki? Od chwilowego podrażnienia i przesuszenia po poważniejsze schorzenia, które mogą ujawnić się dopiero po wielu latach.
Jak skutecznie chronić wzrok podczas wakacji? Czy każde okulary przeciwsłoneczne zapewniają bezpieczeństwo? Czy polaryzacja zastępuje filtr UV? I dlaczego okulary kupione przypadkiem na bazarze mogą wyrządzić więcej szkody niż pożytku?
Na te i wiele innych pytań odpowiadamy wspólnie z lek. Tomaszem Tomczykiem, okulistą z OKO-TEST Diagnostyka i Chirurgia Oka w Olkuszu i Nowym Targu, wykorzystując najnowszą wiedzę medyczną oraz praktyczne wskazówki dla całej rodziny.
Dlaczego latem oczy wymagają szczególnej ochrony?
Większość osób pamięta o kremie z filtrem SPF, ale znacznie rzadziej myśli o ochronie wzroku. Tymczasem promieniowanie ultrafioletowe działa nie tylko na skórę – dociera również do delikatnych struktur oka.
Co więcej, promienie UV odbijają się od:
- powierzchni wody,
- jasnego piasku,
- betonu,
- śniegu,
- jasnych elewacji budynków.
Oznacza to, iż nasze oczy otrzymują promieniowanie nie tylko bezpośrednio ze słońca, ale również z otoczenia.
– Oczy nie reagują na promieniowanie UV tak jak skóra. Nie widzimy od razu zaczerwienienia czy oparzenia, dlatego łatwo zlekceważyć ryzyko. Tymczasem skutki ekspozycji mogą się kumulować przez wiele lat. Fotoprotekcja oczu powinna być codziennym nawykiem, a nie wyłącznie elementem plażowego ekwipunku – podkreśla lek. Tomasz Tomczyk.
Czy promieniowanie UV naprawdę może uszkodzić wzrok?
Tak. I nie jest to problem wyłącznie osób starszych. Silna jednorazowa ekspozycja na promieniowanie UV może doprowadzić do tzw. fotokeratitis, potocznie określanej jako „oparzenie słoneczne oka”. Objawy zwykle pojawiają się dopiero po kilku godzinach i obejmują:
- silny ból,
- intensywne łzawienie,
- światłowstręt,
- uczucie piasku pod powiekami,
- zaczerwienienie,
- niewyraźne widzenie.
Jeszcze groźniejsze są jednak skutki wieloletniej ekspozycji.
Badania pokazują, iż przewlekłe działanie promieniowania UV zwiększa ryzyko rozwoju:
- zaćmy,
- skrzydlika,
- zmian spojówki,
- nowotworów powiek,
- nowotworów spojówki,
- uszkodzeń struktur odpowiedzialnych za ostre widzenie.
Jak wybrać dobre okulary przeciwsłoneczne? To nie kolor szkieł jest najważniejszy
To właśnie tutaj większość osób popełnia największy błąd. Wiele osób uważa, iż im ciemniejsze szkła, tym lepiej chronią oczy. To mit.
Najważniejszym elementem okularów przeciwsłonecznych nie jest kolor soczewek, ale filtr zatrzymujący promieniowanie ultrafioletowe.
Czego szukać podczas zakupu?
Dobre okulary powinny posiadać oznaczenie:
UV400
lub
100% ochrony przed UVA i UVB
To właśnie ono świadczy o tym, iż soczewki blokują niemal całe szkodliwe promieniowanie ultrafioletowe docierające do oka.
Healthy & Beauty radzi
Kupując okulary przeciwsłoneczne, sprawdź pięć rzeczy:
- oznaczenie UV400,
- czy okulary dobrze osłaniają oczy również z boków,
- czy soczewki mają równomierne zabarwienie,
- czy obraz nie jest zniekształcony,
- czy oprawki są wygodne i stabilnie utrzymują się na twarzy.
Jeżeli producent nie podaje informacji o filtrze UV, lepiej zrezygnować z zakupu.
Czy okulary z bazaru mogą szkodzić?
Niestety – tak. To jeden z najczęściej powtarzanych przez okulistów problemów. Bardzo ciemne szkła powodują rozszerzenie źrenicy. o ile jednocześnie nie zatrzymują promieniowania UV, do wnętrza oka dociera go jeszcze więcej niż bez okularów.
Efekt jest odwrotny od zamierzonego.
– Bardzo ciemne szkła nie muszą oznaczać dobrej ochrony. jeżeli okulary nie mają odpowiedniego filtra, zmniejszają jedynie ilość widzialnego światła. Dlatego warto wybierać produkty z wiarygodnego źródła i zwracać uwagę na parametry, a nie tylko na wygląd oprawek – podkreśla nasz ekspert.
Polaryzacja – hit czy chwyt marketingowy?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań.
Najkrótsza odpowiedź brzmi:
Polaryzacja poprawia komfort widzenia, ale nie zastępuje filtra UV.
Soczewki polaryzacyjne ograniczają odblaski odbijające się od:
- tafli wody,
- mokrego asfaltu,
- śniegu,
- piasku,
- maski samochodu.
Dzięki temu oczy mniej się męczą, a kontrast widzenia jest lepszy.
To ogromna zaleta dla kierowców, żeglarzy, rowerzystów czy osób wypoczywających nad wodą.
Jednak choćby najlepsza polaryzacja nie ochroni wzroku, jeżeli okulary nie mają oznaczenia UV400. Dlatego oba elementy powinny iść w parze.
Czy dzieci również powinny nosić okulary przeciwsłoneczne?
Wielu rodziców pamięta o nakryciu głowy dla dziecka, ale zapomina o ochronie jego oczu. Tymczasem specjaliści nie mają wątpliwości – dzieci są szczególnie narażone na szkodliwe działanie promieniowania UV.
Dlaczego?
Ich soczewka oka jest bardziej przejrzysta niż u osób dorosłych, dlatego przepuszcza więcej promieniowania ultrafioletowego do wnętrza oka. Oznacza to, iż skutki nadmiernej ekspozycji mogą kumulować się przez całe życie.
– Okulary przeciwsłoneczne powinny nosić także dzieci. Ich oczy będą narażone na działanie promieniowania UV przez wiele kolejnych dekad, dlatego im wcześniej wyrobimy u nich ten nawyk, tym lepiej – podkreśla lek. Tomasz Tomczyk.
Healthy & Beauty radzi
Kupując okulary dla dziecka, zwróć uwagę nie tylko na filtr UV400, ale również na:
elastyczne, odporne na uszkodzenia oprawki,
lekką konstrukcję,
wygodne dopasowanie,
certyfikowane soczewki,
pasek zabezpieczający u najmłodszych dzieci.
Czy w pochmurny dzień okulary przeciwsłoneczne są potrzebne?
To jeden z największych mitów. Brak ostrego słońca nie oznacza braku promieniowania UV. choćby gdy niebo jest zachmurzone, znaczna część promieni ultrafioletowych przenika przez chmury. Co więcej, promieniowanie odbija się od otoczenia – chodników, piasku czy powierzchni wody.
Dlatego okulary przeciwsłoneczne warto nosić nie tylko podczas plażowania, ale także:
- podczas spacerów,
- jazdy samochodem,
- wycieczek rowerowych,
- górskich wędrówek,
- rejsów łodzią,
- uprawiania sportów na świeżym powietrzu.
Dlaczego po kąpieli w morzu lub basenie oczy pieką?
Jeżeli po wyjściu z wody odczuwasz pieczenie, zaczerwienienie lub uczucie piasku pod powiekami, nie zawsze oznacza to infekcję.
Najczęściej winowajcami są:
- chlor,
- słona woda,
- drobnoustroje obecne w naturalnych akwenach,
- zaburzenie naturalnego filmu łzowego.
Najlepszą ochroną są dobrze dopasowane okularki pływackie, które ograniczają kontakt powierzchni oka z wodą.
Po zakończeniu kąpieli warto:
przepłukać zamknięte oczy czystą wodą,
zastosować sól fizjologiczną,
użyć sztucznych łez bez konserwantów,
unikać pocierania oczu.
Czy można pływać w soczewkach kontaktowych?
Najkrótsza odpowiedź brzmi: nie. To jedna z najważniejszych zasad bezpiecznego wypoczynku. Soczewki kontaktowe nie powinny mieć kontaktu z wodą – ani w basenie, ani w jeziorze, morzu czy choćby pod prysznicem.
Dlaczego?
Woda może zawierać bakterie, grzyby i pierwotniaki. Szczególnie groźna jest Acanthamoeba, która może wywołać ciężkie zapalenie rogówki, trudne do leczenia i zagrażające widzeniu.
Healthy & Beauty radzi
Jeżeli potrzebujesz korekcji wzroku podczas pływania, zdecydowanie bezpieczniejszym rozwiązaniem są okularki pływackie z soczewkami korekcyjnymi.
Letnia alergia oczu – kiedy to tylko pyłki, a kiedy warto zgłosić się do lekarza?
Latem wiele osób walczy z alergicznym zapaleniem spojówek.
Najczęstsze objawy to:
- uporczywe swędzenie,
- łzawienie,
- zaczerwienienie,
- obrzęk powiek,
- uczucie piasku pod powiekami.
Naturalnym odruchem jest pocieranie oczu. I właśnie tego nie należy robić.
– Tarcie zwiększa podrażnienie, nasila stan zapalny i może prowadzić do mechanicznych uszkodzeń powierzchni oka – przypomina lek. Tomasz Tomczyk.
Co pomaga?
- chłodne okłady,
- sztuczne łzy,
- przemywanie oczu solą fizjologiczną,
- częste mycie rąk,
- zmiana ubrania po spacerze,
- noszenie okularów ograniczających kontakt z pyłkami.
Klimatyzacja – cichy wróg naszych oczu
Lato kojarzy się z przyjemnym chłodem klimatyzowanych pomieszczeń i samochodów. Niestety, suche powietrze powoduje szybsze parowanie filmu łzowego.
Objawy?
- pieczenie,
- kłucie,
- zaczerwienienie,
- uczucie ciała obcego,
- okresowe zamazywanie obrazu,
- paradoksalne łzawienie.
Jeżeli spędzasz wiele godzin w klimatyzowanym biurze lub samochodzie, pamiętaj o regularnym mruganiu i nawilżaniu oczu.
Kiedy nie warto czekać z wizytą u okulisty?
Nie każde zaczerwienienie oka oznacza poważny problem.
Są jednak objawy, których nie wolno bagatelizować.
Pilnie zgłoś się do okulisty, jeżeli pojawią się:
nagłe pogorszenie widzenia,
silny ból oka,
bardzo duża nadwrażliwość na światło,
uraz oka,
ciało obce,
ropna wydzielina,
jednostronne, silne zaczerwienienie,
objawy utrzymujące się mimo stosowania kropli nawilżających.
Healthy & Beauty radzi – letni niezbędnik dla Twoich oczu
Przed wyjazdem na wakacje spakuj:
- okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV400,
- kapelusz lub czapkę z daszkiem,
- sztuczne łzy bez konserwantów,
- okularki pływackie,
- zapasowe okulary korekcyjne (jeśli nosisz soczewki),
- sól fizjologiczną w małych ampułkach.
To drobiazgi, które mogą uchronić Cię przed bólem, podrażnieniem i koniecznością szukania okulisty podczas urlopu.
5 najczęstszych mitów o ochronie oczu latem
- „Ciemne szkła zawsze dobrze chronią oczy.”
- „Polaryzacja zastępuje filtr UV.”
- „W pochmurny dzień okulary przeciwsłoneczne są zbędne.”
- „W soczewkach można bezpiecznie pływać.”
- „Dzieci nie potrzebują okularów przeciwsłonecznych.”
Podsumowanie
O wzrok warto dbać przez cały rok, jednak latem oczy są szczególnie narażone na działanie promieniowania UV, wiatru, pyłków, klimatyzacji oraz wody. Dobra wiadomość jest taka, iż większości problemów można skutecznie zapobiec. Wystarczy wyrobić sobie kilka prostych nawyków: nosić okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV400, chronić oczy podczas kąpieli, regularnie je nawilżać i nie lekceważyć niepokojących objawów.
Jak podkreśla lek. Tomasz Tomczyk, wielu wakacyjnych problemów okulistycznych można uniknąć dzięki świadomej profilaktyce. A jeżeli mimo wszystko pojawi się ból oka, pogorszenie widzenia lub silny światłowstręt, nie warto czekać do końca urlopu – najlepiej jak najszybciej skonsultować się z okulistą.
Zapamiętaj te zasady:
Chroń oczy przed promieniowaniem UV nie tylko na plaży, ale także podczas spaceru, jazdy samochodem czy w pochmurne dni.Kupując okulary przeciwsłoneczne, zawsze sprawdzaj oznaczenie UV400 lub 100% ochrony przed UVA i UVB.
Sama polaryzacja nie chroni przed promieniowaniem ultrafioletowym.
Nie pływaj w soczewkach kontaktowych.
Po kąpieli w morzu lub basenie przepłucz oczy czystą wodą lub zastosuj sztuczne łzy.
Jeśli po ekspozycji na słońce pojawi się silny ból oka, światłowstręt lub pogorszenie widzenia, zgłoś się do okulisty.
