Jak działa iwermektyna?
Mechanizm działania iwermektyny opiera się przede wszystkim na wpływie na układ nerwowy pasożytów. Substancja wiąże się z kanałami chlorkowymi zależnymi od glutaminianu, które występują u bezkręgowców, natomiast nie są obecne u ssaków. Powoduje to zwiększony napływ jonów chlorkowych do komórek nerwowych i mięśniowych pasożyta, co prowadzi do porażenia nerwowo-mięśniowego, a następnie do jego śmierci. Dzięki selektywnemu mechanizmowi działania iwermektyna wykazuje stosunkowo wysokie bezpieczeństwo stosowania u ludzi.
Oprócz działania przeciwpasożytniczego iwermektyna wykazuje również adekwatności przeciwzapalne. Hamuje wytwarzanie mediatorów stanu zapalnego, co może mieć znaczenie w terapii chorób dermatologicznych przebiegających z rumieniem, grudkami oraz krostami. Szczególnie istotne znaczenie przypisuje się jej w leczeniu trądziku różowatego oraz nużycy związanej z obecnością roztoczy z rodzaju Demodex.
Sprawdź też: Leki recepturowe w farmakoterapii zakażeń pasożytniczych i grzybiczych
Iwermektyna – adekwatności substancji
Iwermektyna występuje w postaci krystalicznego proszku o barwie białej lub żółtawobiałej. Substancja jest praktycznie nierozpuszczalna w wodzie, natomiast dobrze rozpuszcza się w etanolu 96%. Charakteryzuje się niewielkimi adekwatnościami higroskopijnymi, dlatego powinna być przechowywana w szczelnie zamkniętym, hermetycznym pojemniku, chroniącym przed wilgocią i światłem. Monografia tej substancji znajduje się w Farmakopei Polskiej XIII, tom III, strona 3482.
Preparaty recepturowe zawierające iwermektynę przeznaczone są głównie do stosowania zewnętrznego. Jednym z najważniejszych wskazań jest leczenie świerzbu wywoływanego przez świerzbowca ludzkiego. Badania wykazały, iż stosowanie 1% kremu z iwermektyną przez około cztery tygodnie prowadziło do zmniejszenia objawów choroby na poziomie porównywalnym z terapią 2,5% permetryną. Istotną różnicą było jednak rzadsze występowanie działań niepożądanych podczas stosowania iwermektyny.
Przykładowe receptury
Przykład 1
Rp.
Ivermectini 1,0
Lekobaza 20,0
Aquae ad 100,0
M.f. crem.
Iwermektynę należy dokładnie zmikronizować, następnie rozprowadzić w podłożu i stopniowo dodać wodę. Otrzymuje się krem o lekkiej konsystencji przypominającej mleczko kosmetyczne.
Przykład 2
Rp.
Ivermectini 1,0
Lekobaza Lux ad 100,0
M.f. crem.
Preparat ma postać tłustego kremu o stosunkowo lekkiej konsystencji i dobrej rozsmarowywalności.
Przykład 3
Rp.
Ivermectini 1,0
Pastae Zinci ad 100,0
M.f. pasta.
Iwermektyna może być również sporządzana w postaci pasty cynkowej, szczególnie w przypadku zmian skórnych przebiegających z podrażnieniem i wysiękiem.
Kolejnym ważnym zastosowaniem iwermektyny jest terapia trądziku różowatego, zwłaszcza postaci grudkowo-krostkowej. U pacjentów z tym schorzeniem często obserwuje się zwiększoną obecność roztoczy z rodzaju Demodex, co może wpływać na nasilenie zmian zapalnych. W takich przypadkach korzystne efekty terapeutyczne przynosi połączenie iwermektyny z metronidazolem.
Receptura stosowana w trądziku różowatym
Rp.
Ivermectini 0,1
Metronidazoli 1,0
Aquae
Eucerini aa ad 100,0
M.f. crem.
Preparat wykazuje działanie przeciwzapalne oraz przeciwpasożytnicze, zmniejsza liczbę zmian grudkowo-krostkowych i ogranicza rumień skóry.
Iwermektyna znajduje również zastosowanie w eradykacji nużeńca powiek. W tym celu sporządzane są maści oczne zawierające niewielkie stężenia substancji czynnej, często w połączeniu z metronidazolem.
Zobacz także: Nużeniec – receptura w walce z pasożytem
Przykład maści ocznej
Rp.
Ivermectini 0,1
Metronidazoli 1,0
Ung. ophthalmicum ad 10,0
M.f. ung. ophthalmicum.
Do sporządzenia preparatu wykorzystuje się jałowe podłoże farmakopealne przeznaczone do maści ocznych. Preparat stosowany jest w terapii nużycy brzegów powiek i przewlekłych stanów zapalnych związanych z obecnością nużeńca.
Podsumowanie
Iwermektyna jest cennym i perspektywicznym surowcem recepturowym o szerokim zastosowaniu dermatologicznym i przeciwpasożytniczym. Dzięki adekwatnościom przeciwzapalnym oraz skuteczności wobec pasożytów znajduje zastosowanie między innymi w leczeniu świerzbu, nużycy oraz trądziku różowatego. Możliwość wykonywania różnych postaci leków recepturowych – kremów, past czy maści ocznych – pozwala na indywidualne dostosowanie terapii do potrzeb pacjenta. Coraz większe zainteresowanie iwermektyną w recepturze aptecznej wskazuje, iż substancja ta może odgrywać istotną rolę w nowoczesnej farmacji recepturowej i dermatologii.
Autor: mgr farm. Martyna Brzezińska
Bibliografia:
- Farmakopea Polska XIII,
- Iwermektyna Medycyna Praktyczna.
- Fagron – broszura informacyjna – IWERMEKTYNA
- Webinar Fagron Academy – Andrzej Jaworek Katedra dermatologii UJ CM – Recepturowe leki przeciwpasożytnicze i przeciwgrzybicze
