Etykieta to za mało – rozszerzona informacja dla pacjenta przy lekach robionych

Ograniczenia tradycyjnej etykiety

Etykieta leku robionego zawiera podstawowe informacje: skład, sposób użycia, termin ważności oraz dane apteki. Jest narzędziem skrótowym ze względu na swoją ograniczoną powierzchnię. Pacjent nie znajdzie na niej informacji o mechanizmie działania leku, możliwych działaniach niepożądanych czy interakcjach.

Problem ten dotyczy szczególnie:

• leków o złożonym sposobie aplikacji (np. niektóre maści, krople do oczu),
• preparatów wymagających specyficznych warunków przechowywania,
• leków stosowanych u dzieci i osób starszych.

Brak pełnej informacji może skutkować błędnym stosowaniem, osłabieniem efektu terapeutycznego lub zwiększonym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych.

Rozszerzona informacja dla pacjenta

Rozszerzona informacja dla pacjenta, przekazywana przy wydawaniu leku recepturowego, ma na celu zapewnienie bezpiecznego i adekwatnego stosowania leku recepturowego. Najczęściej porada farmaceutyczna jest udzielana ustnie. Farmaceuta powinien zadbać o jej kompletność, unikanie medycznego żargonu, a także upewnienie się, iż chory zrozumiał podane informacje.

W codziennej pracy warto wykorzystać gotowe krótkie szablony instrukcji dla pacjenta i piktogramy ułatwiające zrozumienie zaleceń. Takie rozwiązania zwiększają spójność przekazu i oszczędzają czas pracy farmaceuty.

Kluczowe elementy rozszerzonej informacji

Udzielając dodatkowych instrukcji pacjentowi należy omówić:

• sposób używania:
  • częstotliwość i porę stosowania,
  • ilość preparatu (np. „cienka warstwa”, „1 kropla”),
  • technikę aplikacji (np. sposób zakraplania oka, aplikacji maści),
  • czas trwania terapii;
• warunki przechowywania:
  • czy lek wymaga przechowywania w lodówce,
  • jak długo można go stosować po otwarciu;
• termin ważności i stabilność:
  • datę graniczną stosowania,
  • jakie są objawy zepsucia (zmiana zapachu, koloru, konsystencji);
• możliwe działania niepożądane i interakcje.

Sprawdź też: Jakie informacje warto umieścić na etykietach leków recepturowych?

Przykłady praktycznych wskazówek dla pacjenta w zależności od postaci leku recepturowego

Półstałe postacie leku (maści, kremy, żele, pasty)

• Aby zastosować lek należy odkręcić nakrętkę aplikatora i lekko naciskając denko, wycisnąć odpowiednią ilość maści.
• Krem/żel/maść powinna pokrywać skórę cienką warstwą.
• Ilość leku konieczną do zastosowania na określoną powierzchnię ciała można określić wykorzystując jednostkę opuszki palca (FTU – FingerTip Unit).

FTU – ilość kremu/maści, która jest wyciskana przez końcówkę o średnicy 5mm wzdłuż palca osoby dorosłej mierzona od końca palca do pierwszego zgięcia paliczka. Średnio to około 0,5g preparatu.
1 FTU – pokrycie powierzchni palców dłoni i grzbietu ręki
2 FTU – pokrycie powierzchni całej stopy
2,5 FTU – powierzchnia twarzy i szyi
4 FTU – powierzchnia całej kończyny górnej z ręką
7 FTU – przednia powierzchnia klatki piersiowej i brzucha lub pleców i pośladków
8 FTU – powierzchnia całej kończyny dolnej ze stopą

• W celu zwiększenia efektywności preparatów nawilżających i emolientów, warto aplikować je bezpośrednio na skórę lekko wilgotną lub mokrą.

Płynne postacie leku stosowane zewnętrznie

• Preparat pobrać z opakowania na gazik lub zwitek waty i rozprowadzić na skórze.
• Przed użyciem wstrząsnąć – w przypadku zawiesin, aby uzyskać jednolite rozproszenie preparatu.

Roztwory, zawiesiny, mieszanki doustne

• Przed użyciem wstrząsnąć – dotyczy to zawiesin, gdyż niejednorodna zawiesina może prowadzić do zaniżenia lub zawyżenia dawki substancji czynnej.
• Najbardziej miarodajnym narzędziem dozowania jest strzykawka.
• Można/nie można mieszać z pokarmem/napojem.
• Zażywać na czczo/po posiłku.

Czopki i globulki dopochwowe

• Przechowywać w lodówce – są to postaci wrażliwe na temperaturę.
• Stosować wieczorem, po wypróżnieniu

Krople/maści do oczu

• Umyć ręce przed aplikacją leku.
• Zakrapiać lek do worka spojówkowego. Po podaniu zamknąć powieki na 2-3 min.
• Ogrzać w rękach przed podaniem – zimne krople/maść mogą wywoływać łzawienie i mrużenie powiek.
• Jednorazowo wkraplać 1 kroplę leku.
• Maść stosować na noc – może ograniczać widzenie.
• Nie dotykać końcówką aplikatora skóry lub oka.

Krople do uszu

• Ogrzać w dłoniach przed użyciem – zimny płyn może wywołać ból, czasem zawroty głowy, a choćby mdłości.
• Przed podaniem leku zaleca się odciągnąć małżowinę uszną do tyłu i lekko podciągnąć do góry, jednocześnie pochylając głowę na bok. Po aplikacji preparatu pozostawić głowę jeszcze przez chwilę w tej pozycji.

Krople do nosa

• Oczyścić nos przed podaniem leku.
• Podczas aplikacji kropli do nosa należy odchylić głowę do tyłu, końcówkę zakraplacza kierując na boczną ścianę nosa, nie na przegrodę.

Proszki i kapsułki

• Można otworzyć kapsułkę i wymierzać zawartość z płynem lub pokarmem./Nie należy otwierać kapsułek.
• Stosować na czczo/po posiłku.

Podsumowanie

Etykieta leku recepturowego nie zastępuje pełnej informacji niezbędnej do bezpiecznego i skutecznego leczenia. Ponieważ leki recepturowe, tworzone z myślą o konkretnym pacjencie, pozbawione są ulotki, farmaceuta pełni rolę kluczową rolę w procesie komunikacji terapeutycznej. Rozszerzona informacja dla pacjenta – przekazywana ustnie, pisemnie lub wizualnie – powinna być standardem aptecznym, nie wyjątkiem, gdyż rzetelny instruktaż poprawia wyniki terapii, wzmacnia compliance i buduje zaufanie do zawodu.

Autor: mgr farm. Angelika Łęczycka

Bibliografia:

1. Jachowicz, R. (Red.). (2021). Receptura apteczna. Sporządzanie leków jałowych i niejałowych. PZWL Wydawnictwo Lekarskie
2. Jachowicz, R. (red.). (2016). Farmacja praktyczna (wyd. 2). Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
3. Prezentacja Akademii Fagronu: Dawkowanie leków recepturowych. Jakie mamy możliwości odmierzania dawek?