Henryk VIII Tudor zapisał się w historii jako jeden z najbardziej kontrowersyjnych monarchów swojej epoki. Król Anglii w latach 1509-1547, twórca Kościoła anglikańskiego, mąż sześciu kolejnych żon i symbol władzy absolutnej, rzadko bywa postrzegany jako pacjent zmagający się z poważnymi problemami zdrowotnymi. Tymczasem zachowane źródła wskazują, iż w drugiej połowie życia Henryk cierpiał na liczne schorzenia przewlekłe, wśród których problemy jamy ustnej odgrywały istotną rolę i miały bezpośredni wpływ na jego codzienne funkcjonowanie oraz zachowanie.
W młodości Henryk uchodził za okaz zdrowia, zachowywał aktywność fizyczną i dbał o wygląd. Z czasem jednak jego styl życia uległ zasadniczej zmianie. Dieta władcy była wyjątkowo bogata w mięso, cukier oraz alkohol, co w XVI w. stanowiło przywilej klas wyższych, ale jednocześnie sprzyjało rozwojowi schorzeń jamy ustnej. Źródła dworskie oraz relacje ambasadorów wspominają, iż w wieku około 40 lat monarcha zaczął tracić zęby i odczuwać przewlekły ból w obrębie jamy ustnej.
Choroba przyzębia w realiach XVI wieku
Najczęściej opisywanym problemem stomatologicznym Henryka VIII był przewlekły stan zapalny dziąseł prowadzący do stopniowego rozchwiania i utraty zębów. W epoce, w której nie istniały nowoczesne metody leczenia periodontologicznego ani znieczulenie, każdy zabieg ekstrakcji był bolesny i wiązał się z wysokim ryzykiem zakażenia. Wielokrotne infekcje zębopochodne mogły powodować ropnie, obrzęki oraz gorączkę, co dodatkowo obciążało organizm monarchy i wpływało na jego ogólny stan zdrowia.
Halitoza jako objaw przewlekłej infekcji
Często powtarzającym się motywem w relacjach współczesnych Henrykowi świadków była wyjątkowo nieprzyjemna woń z ust monarchy. Halitoza była opisywana przez dworzan i zagranicznych dyplomatów jako intensywna i trudna do zniesienia, co wskazuje na obecność przewlekłych infekcji jamy ustnej. Fetor ex ore mógł być skutkiem rozkładających się resztek pokarmowych w kieszonkach przyzębnych, martwicy tkanek oraz nieleczonych ognisk ropnych.
Problemy stomatologiczne Henryka VIII miały również konsekwencje funkcjonalne. Utrata zębów i przewlekły ból utrudniały prawidłowe żucie, prowadząc do zmian w diecie i potencjalnych zaburzeń trawienia. Z zachowanych opisów wynika, iż król preferował potrawy miękkie i długo gotowane, co pośrednio wskazuje na problemy z uzębieniem. Trudności w jedzeniu oraz przewlekły ból mogły również nasilać jego rozdrażnienie i impulsywność, cechy charakterystyczne w późniejszym okresie panowania.
Czy przewlekły ból mógł wpływać na decyzje władcy?
Stan uzębienia monarchy miał prawdopodobnie również wymiar społeczny i polityczny. W epoce, w której osobisty kontakt władcy z dworem i zagranicznymi gośćmi był kluczowy, halitoza i widoczne braki zębowe mogły wpływać na sposób postrzegania króla. Choć Henryk VIII niezmiennie pozostawał postacią budzącą respekt, jego problemy zdrowotne stopniowo oddalały go od aktywnego uczestnictwa w życiu dworskim i sprzyjały izolacji.
Związek chorób jamy ustnej z ogólnym stanem zdrowia
Warto podkreślić, iż przewlekłe choroby jamy ustnej nie były u Henryka problemem izolowanym. Współczesne badania medyczne potwierdzają, iż choroby przyzębia wykazują liczne powiązania z chorobami ogólnoustrojowymi, takimi jak cukrzyca, choroby sercowo-naczyniowe czy stany zapalne. U króla Anglii występowały objawy otyłości, zaburzeń metabolicznych, niegojące się owrzodzenia kończyn dolnych, podejrzewano także malarię oraz zaburzenia endokrynologiczne, co w połączeniu z przewlekłymi infekcjami jamy ustnej mogło pogarszać ogólny stan zdrowia.
Źródła współczesne i późniejsze opisują także pogarszający się nastrój, depresję, paranoję i gwałtowne wybuchy gniewu władcy. Historycy medycyny wskazują, iż osobowość Henryka VIII zmieniła się wyraźnie po ciężkim wypadku w czasie turnieju w 1536 r., kiedy prawdopodobnie doznał urazu mózgu (rozważany jest uraz aksonalny – DAI), co mogło wywołać zaburzenia zachowania, impulsywność i agresję.
Źródła: Cornelius Kramer K., Henry VIII’s Health in a Nutshell. MadeGlobal Publishing, 2015.
https://www.nature.com/
Obraz autorstwa Hansa Holbeina Młodszego, Galleria Nazionale d’Arte Antica, domena publiczna: https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=76791967