Berberyna należy do alkaloidów izochinolinowych. Jest substancją o gorzkim smaku oraz ciemnożółtym zabarwieniu, która naturalnie występuje w środowisku. Jej bogatym źródłem jest min. korzeń gorzknika kanadyjskiego, owoce, korzenie oraz łodygi berberysu zwyczajnego.
Do tej pory udowodniono jej działanie przeciwzapalne, przeciwdrobnoustrojowe oraz antyoksydacyjne. Wykazuje również pozytywny wpływ na gospodarkę glukozowo-insulinową, profil lipidowy oraz ciśnienie tętnicze.
Obecnie berberyna występuje w postaci suplementów diety, które mają na celu wsparcie zdrowia metabolicznego, poprawę profilu lipidowego oraz wsparcie funkcjonowania układu pokarmowego oraz immunologicznego.
Berberyna w zespole metabolicznym
Otyłość, nadwaga, insulinooporność oraz cukrzyca to plaga współczesnych czasów. Dostępne dane epidemiologiczne pokazują, iż ponad 2 miliardy osób przekracza progi zdrowej wagi (wskaźnik masy ciała (BMI) ≥ 25 kg/m2). Nie bez powodu poszukiwane są coraz to nowsze rozwiązania, o ile chodzi o leczenie zespołu metabolicznego.
Berberyna wykazuje się tutaj sporym potencjałem oraz posiada wielokierunkowy profil działania przeciwko otyłości. Jej działanie obejmuje modulację metabolizmu lipidów, adipocytów, regulację mikrobioty jelitowej oraz wpływ na szlaki przeciwzapalne.
Regularna suplementacja berberyny sprzyja redukcji masy ciała, pozwala obniżyć wskaźnik BMI, zmniejszyć objętość komórek tłuszczowych, ilość tkanki tłuszczowej oraz ograniczyć gromadzenie się lipidów w wątrobie.
Berberyna aktywuje szlaki, odpowiadające za reguluje procesów energetycznych w komórkach, przez co mechanizm jej działania jest często porównywany do metforminy, W praktyce oznacz to, iż berberyna pozwala na zwiększenie wrażliwości komórek na insulinę oraz powoduje spadek wartości współczynnika HOMA-IR (parametr insulinooporności). Zwiększa również wydzielanie insuliny oraz peptydu C w okresie hiperglikemii, dzięki czemu obniża poziom glukozy we krwi.
Berberyna w hiperlipidemii
Berberyna, z dużą skutecznością, jest również stosowana w hiperlipidemii, która jest chorobą metaboliczną spowodowaną nieprawidłowym metabolizmem tłuszczów. Objawia się wysokim poziomem stężenia całkowitego cholesterolu (TC), trójglicerydów (TG) i cholesterolu lipoprotein o niskiej gęstości (LDL-C) we krwi.
- Sprawdź również: Berberyna. Dlaczego uchodzi za „naturalny Ozempic”?
Istnieją badania, które potwierdzają korzystny wpływ berberyny na profil lipidowy, co wynika z min. ze zwiększenia ekspresji receptora LDL oraz nasilenia lipolizy trójglicerydów tłuszczowych w adipocytach. Nie bez znaczenia, w kontekście lipidogramu, pozostaje również jej korzystny wpływ na metabolizm glukozy oraz poprawa insulinowrażliwości.
Berberyna w niealkoholowej stłuszczeniowej
Częstość występowania niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby (NAFLD) w ostatnich latach znacznie wzrosła oraz stanowi problem zdrowotny, dotykający choćby 25% populacji ogólnej. Jest ona ściśle związana z postępującą epidemią otyłości – dotyczy aż 90% pacjentów z otyłością oraz około 70% z cukrzycą typu 2 lub insulinoopornością. NAFLD charakteryzuje się stłuszczeniem hepatocytów w wyniku nadmiernej akumulacji lipidów wywołanej czynnikami metabolicznymi, z wyłączeniem spożycia alkoholu i innych czynników uszkadzających wątrobę.
Choroba ta obejmuje szeroki zakres uszkodzeń wątroby, od prostego stłuszczenia (niealkoholowe do niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby (NASH) i marskości wątroby. Okazuje się, iż wielokierunkowe działanie berberyny sprawia, iż może wykazywać spory potencjał w leczeniu tego schorzenia.
W ostatnich latach berberyna przyciąga wiele uwagi jako obiecująca opcja poprawy NAFLD oraz poważnych powikłań, ze względu na aktywność przeciwnadciśnieniową, przeciwhiperglikemiczną, antyoksydacyjną, przeciwzapalną i hipolipidemiczną. Wykazuje również potencjał nefroprotekcyjny, hepatoprotekcyjny i kardioprotekcyjny. Berberyna zmniejsza stres oksydacyjny oraz stan zapalny w wątrobie, co pozwala na hamowanie postępu choroby.
Berberyna w leczeniu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) to przewlekła choroba zapalna jelit charakteryzująca się częstymi bólami brzucha, biegunką oraz obecność krwi i śluzu
w stolcu. Dotyka głównie błony śluzowej i podśluzowej od odbytnicy do okrężnicy. Leczenie WZJG zwykle obejmuje 5-ASA, kortykosteroidy, leki immunosupresyjne
i terapie biologiczne, które pozwalają na łagodzenie dolegliwości związanych z tą chorobą.
Berberyna może być skuteczna w leczeniu WZJG poprzez odbudowę białek, połączeń ścisłych w jelitach, pozytywny wpływ na mikrobie jelitową, regulację funkcji odpornościowych, naprawę bariery jelitowej i zmniejszenie poziomu cytokin prozapalnych.
Wymagane są w tym zakresie jednak dalsze badania, które pozwolą na potwierdzenie do tych czas uzyskanych wyników.
Berberyna w chorobach nowotworowych
Berberyna jest coraz szerzej badana w kontekście farmakoterapii nowotworów. powstają doniesienia na temat potencjalnych mechanizmów jej działania, które obejmują min.:
- Hamowanie proliferacji komórek nowotworowych,
- Zatrzymanie cyklu komórkowego raka,
- Hamowanie przerzutów komórek nowotworowych,
- Indukowanie apoptozy,
- Aktywacja autofagii,
- Regulację mikrobiomu jelitowego.
Berberyna poprawiała działanie leków przeciwnowotworowych, takich jak cisplatyna, 5-fluorouracyl, doksorubicyna, niraparib, ikotynib i osimertynib, a także zwiększała wrażliwość radioterapii.
Berberyna w sepsie
Berberyna, jako naturalny modulator sygnalizacji zapalnej w wielu chorobach immunologicznych i zakaźnych, może wykazywać działanie ochronne na narządy oraz zapobiegać ich poważnym uszkodzeniom, a tym samym zwiększać wskaźnik przeżycia.
Pojawiły się padania, które sugerują jej potencjał w przypadku uszkodzenia bariery jelitowej spowodowanej sepsą, uszkodzenia płuc, ostrego uszkodzenia nerek, uszkodzenia wątroby i rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego.
Są to jednak wstępne badania, które wymagają jeszcze potwierdzenia, niemniej jednak dostarczają one obiecujących informacji, które w przyszłości mogą stać się podstawą do zaprojektowania kolejnych dobrze zaprojektowanych badań.
Berberyna – podsumowanie
Berberyna jest substancją o wielu adekwatnościach, które mogą mieć pozytywny wpływ na zdrowie ludzi. w tej chwili cieszy się największym zainteresowaniem wśród pacjentów otyłych, z nadwagą, w stanie przedcukrzycowym oraz zaburzonym lipidogramem.
Jako składnik suplementów diety występuje w postaci chlorowodorku lub siarczanu. Dzienna dawka berberyny wynosi od 200 do 1000 mg, nie należy przekraczać maksymalnej zalecanej dawki – 1500 mg. Taka ilość ma udokumentowany pozytywny wpływ na glikemię, insulinę, profil lipidowy i parametry wątroby.
Badania potwierdzają bezpieczeństwo codziennego stosowania berberyny choćby przez kilka miesięcy, jednak jak każdy lek oraz suplement może powodować pewne działania niepożądane. W tym przypadku najczęściej występują, szczególnie w początkowym okresie suplementacji, problemy żołądkowo-jelitowe (biegunka, zaparcia, wzdęcia, bóle brzucha, nudności, wymioty). Przyjmowanie suplementu wraz z posiłkiem zmniejsza ryzyko działań niepożądanych oraz wspiera pozytywne działanie berberyny na glikemię po posiłkową.
Berberynę można łączyć z lekami przeciwcukrzycowymi, ale ze względu na działanie hipoglikemiczne, należy bacznie monitorować poziom cukru we krwi oraz, po konsultacji z lekarzem i w razie potrzeby, skorygować dawki. Należy również zachować ostrożność w przypadku stosowania leków na nadciśnienie, gdyż może dojść do nadmiernego obniżenia ciśnienia tętniczego oraz leków przeciwzakrzepowych, ze względu na zwiększone ryzyko krwawień.
Ze względu na brak badań, berberyna nie jest niezalecana dla kobiet w ciąży i karmiących.
Autor: mgr farm. Dominika Poborca
Źródła:
Kong Y, Yang H, Nie R, Zhang X, Zhang H, Nian X. Berberine as a multi-target therapeutic agent for obesity: from pharmacological mechanisms to clinical evidence. Eur J Med Res. 2025 Jun 12;30(1):477. doi: 10.1186/s40001-025-02738-6. PMID: 40506769; PMCID: PMC12160363.
Chen Y, Li K, Zhao H, Hao Z, Yang Y, Gao M, Zhao D. Integrated lipidomics and network pharmacology analysis to reveal the mechanisms of berberine in the treatment of hyperlipidemia. J Transl Med. 2022 Sep 8;20(1):412. doi: 10.1186/s12967-022-03623-0. PMID: 36076294; PMCID: PMC9461205.
Koperska A, Wesołek A, Moszak M, Szulińska M. Berberine in Non-Alcoholic Fatty Liver Disease-A Review. Nutrients. 2022 Aug 23;14(17):3459. doi: 10.3390/nu14173459. PMID: 36079717; PMCID: PMC9459907.
Li J, Dan W, Zhang C, Liu N, Wang Y, Liu J, Zhang S. Exploration of Berberine Against Ulcerative Colitis via TLR4/NF-κB/HIF-1α Pathway by Bioinformatics and Experimental Validation. Drug Des Devel Ther. 2024 Jul 9;18:2847-2868. doi: 10.2147/DDDT.S436359. PMID: 39006190; PMCID: PMC11246092.
Xiong RG, Huang SY, Wu SX, Zhou DD, Yang ZJ, Saimaiti A, Zhao CN, Shang A, Zhang YJ, Gan RY, Li HB. Anticancer Effects and Mechanisms of Berberine from Medicinal Herbs: An Update Review. Molecules. 2022 Jul 15;27(14):4523. doi: 10.3390/molecules27144523. PMID: 35889396; PMCID: PMC9316001.
Rauf A, Abu-Izneid T, Khalil AA, Imran M, Shah ZA, Emran TB, Mitra S, Khan Z, Alhumaydhi FA, Aljohani ASM, Khan I, Rahman MM, Jeandet P, Gondal TA. Berberine as a Potential Anticancer Agent: A Comprehensive Review. Molecules. 2021 Dec 4;26(23):7368. doi: 10.3390/molecules26237368. PMID: 34885950; PMCID: PMC8658774.
Lv T, Zhang C, Hu L, Wang C, Li S, Wang H, Qi W. Berberine in Sepsis: Effects, Mechanisms, and Therapeutic Strategies. J Immunol Res. 2023 Jan 25;2023:4452414. doi: 10.1155/2023/4452414. PMID: 36741234; PMCID: PMC9891819.
